Tarım — Büyükbaş Hayvancılık ve Süt5×5 Matris Risk Analizi Örneği

Tarım — Büyükbaş Hayvancılık ve Süt gibi tehlikeli işyerlerinde İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği her iki yöntemi de kabul eder; mevzuatta birinin öncelikli olduğuna dair bir hüküm yok. Fine-Kinney olasılık, frekans ve şiddet üçlüsüyle daha granüler skor verir, vardiya boyunca tekrar eden hatlarda incelikli bir ayrım yapar. 5×5 Matris ise olasılık ile şiddet ikilisinden çıkan hızlı bir görsel tablo sunar; saha brifinginde ya da denetçi karşısında kavraması saniyeler alır. Aynı sektör için iki yöntemle hazırlanmış raporları bu sayfada yan yana inceleyip kendi atölyenize hangisinin oturduğuna karar verebilirsiniz.

6331 sayılı Kanun ile İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Md.12 tehlikeli işyerleri için en geç **4 yıl** yenileme periyodu tanımlar. Süre dolmadan da yenileme zorunlu olabilir. Yeni makine kurulumu, üretim sürecinde köklü değişiklik, geçirilen iş kazası, meslek hastalığı tanısı ve ölçüm sonucunun sınır değeri aşması bu tetikleyicilerin başlıcaları. Riskmatik bu olaylar gerçekleştiğinde sayfanızda otomatik bildirim ile yenileme hatırlatması açar.

Mevzuat minimum madde sayısı dayatmaz. Müfettiş "kapsayıcılık" arar; yani işin bütün faaliyetleri ile sektörün karakteristik tehlikeleri analize girmiş mi sorusu sorulur. Bu örnekte Tarım — Büyükbaş Hayvancılık ve Süt için 5×5 Matris yöntemiyle **83 risk maddesi** belirlendi. Kapsamlı analizler genelde 50-150 madde aralığında dolaşır. Çok düşük sayı eksik kapsama göstergesi olabilir; çok yüksek sayı ise aynı tehlikenin parçalanarak yazılmış olduğunu işaret edebilir. Doğru sayı, sahanın ne anlattığı sorusunun cevabıdır.

İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Md.6 ekibin iskeletini açık biçimde tanımlar. İşveren ya da işveren vekili (kararı imzalayacak otorite), iş yerinin tehlike sınıfına uygun A, B veya C sınıfı İSG uzmanı, iş yeri hekimi (yönetmelik gerektirdiği durumlarda), destek elemanları ve çalışan temsilcisi. İşveren vekilinin katılımı yasal zorunluluktur; eksik kalırsa analiz denetimde geçersiz sayılabilir. Riskmatik ekip kurarken bu rolleri zorunlu alan olarak istediği için sahada bu pozisyonlardan birinin atlanması yapısal olarak mümkün değil.

Hayır, tek bir genel analiz yeterli değildir. İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, risk değerlendirmesinin işyerinin bütününü kapsayacak şekilde bölüm/proses ayrımıyla ele alınmasını gerektirir. Yeşil Tarım Hayvancılık ve Süt Ürünleri A.Ş. örneğinde bu rapor yalnızca **Ahır ve Süt İşleme** bölümünü kapsıyor; idari ofis, depo veya lojistik gibi farklı bölümler için ayrı analiz hazırlanması gerekir. Tek dokümanla geçilmek istendiğinde hem denetim aşamasında geri çevrilebiliyor hem de bölüm-spesifik tehlikeler dosyada görünmez kalıyor. Riskmatik her bölüm için bağımsız analiz, ayrı revizyon takvimi ve yenileme bildirimi tutar.

5×5 Matriste hesap basittir: **Olasılık (1-5) × Şiddet (1-5) = Risk Skoru** ve sonuç 1-25 aralığında çıkar. Sınıflandırma şöyle: 1-4 "düşük", 5-9 "orta", 10-15 "yüksek", 16-25 "çok yüksek" ya da "kabul edilemez". Tarım — Büyükbaş Hayvancılık ve Süt örnek raporunda her tehlikenin matris üzerindeki yerini ve önlem sonrası kaydığı yeni hücreyi yan yana takip edebilirsiniz; bu görsel kayma denetçi karşısında "ne yaptık" sorusuna en hızlı cevap.