Rehber · İş Ekipmanları Yönetmeliği uyumlu
İş Ekipmanı Periyodik Kontrolü — Yasal Zorunluluk ve Pratik Uygulama
Periyodik kontrol, çalışan güvenliğini etkileyen makine, tesis ve aletlerin belirli aralıklarla yetkili kişiler tarafından muayene edilip kayıt altına alınması sürecidir. Yasal dayanak çift kanaldan geliyor: 25.04.2013 tarihli 28628 sayılı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesi.
Saha tarafında en sert sonuç şu: kontrol yapılmamış ya da raporu eksik bir ekipman, kazadan sonra mahkemede işveren için doğrudan kusur olarak değerlendirilir. "Bilmiyorduk" savunması bu noktada işlemiyor.
Hangi Ekipmanlar Periyodik Kontrole Tabi?
Yönetmeliğin EK-III’ünde dört ana grup tanımlanır:
- Basınçlı kap ve tesisatlar — buhar/sıcak su kazanı, kompresör tankı, hidrofor, otoklav, basınçlı boru hattı, kalorifer kazanı. Yıllık kontrol; kullanım dışı bekletilmiş kaplar tekrar kullanıma alınmadan kontrol zorunlu.
- Kaldırma/iletme ekipmanları — vinç, forklift, asansör, caraskal, transpalet, yapı iskelesi platformu, hidrolik lift. Yıllık kontrol; caraskal/transpalet için yarı-yıllık öneri.
- Tesisatlar — elektrik tesisatı, paratoner, topraklama, yangın söndürme sistemleri, havalandırma. Topraklama yıllık, paratoner yıllık (TS EN 62305), yangın söndürme tüpleri 4-12 ayda bir kontrol marka/tip’e göre.
- Tezgâh, makine ve aletler — torna, freze, şerit testere, pres, kaynak makinesi, taşlama tezgâhı. Yıllık kontrol; üretici talimatına göre daha sık olabilir.
Kim Yapabilir? — Yetkili Kişi Tanımı
Periyodik kontrolü herkesin yapması mümkün değil. Yönetmelik’te “yetkili kişi” tanımı ekipman tipine göre değişir:
- Makine mühendisi, makine veya metalurji bölümü teknikeri/teknisyeni — basınçlı kap, kaldırma ekipmanı, tezgâhlar.
- Elektrik mühendisi, elektrik teknikeri/teknisyeni — elektrik tesisatı, topraklama, paratoner, asansör elektrik kısmı.
- Üretici talimatı + akredite muayene kuruluşu — ülke genelinde yaygın olan tip için (örn. asansör periyodik muayenesi A tipi muayene kuruluşu — TÜRKAK akreditasyonlu).
Önemli: İSG uzmanı periyodik kontrol raporunu doğrudan imzalayamaz; kontrol yetkisi farklı bir disipline aittir. Uzman, kontrol kayıtlarını denetler ve risk değerlendirmesine yansıtır.
Kontrol Sonucu — Raporun Olmazsa Olmazları
Geçerli bir periyodik kontrol raporu Bakanlık denetiminde aşağıdakileri içermelidir:
- Ekipman bilgileri: marka, model, seri numarası, üretim yılı, kapasite.
- Kontrol tarihi ve bir sonraki kontrol son tarihi (bu sayfadaki PDF otomatik hesaplar).
- Yetkili kişi ad-soyad, mesleki tescil numarası (oda sicil no) ve imza.
- Kontrol sonucu: UYGUN / UYGUNSUZ / KOŞULLU UYGUN. Uygunsuz ekipman derhal hizmet dışı; koşullu uygun ekipman tespit edilen eksiklik giderilene kadar şartlı kullanım.
- Ölçüm değerleri (varsa): basınç, akım, izolasyon direnci, yük testi sonucu.
- Bir sonraki kontrol için tavsiyeler ve risk notları.
Yaygın Hatalar (Denetim Bulgu Kataloğu)
- “Kontrol yapıldı” diye sözlü beyan, evrak yok. Kayıtsız kontrol kontrol sayılmaz.
- Yetkili olmayan kişiye imza attırma — örn. forklift kontrolünü forklift operatörüne yaptırmak. ÇSGB İş Müfettişi tarafından geçersiz sayılır.
- Süresi geçmiş kontrol raporuyla çalışmaya devam. Süre bitiminde ekipman derhal hizmet dışı; yenileme yapılana kadar kullanılamaz.
- Üretici talimatının atlanması. Yönetmelik “asgari” periyot tanımlar; üretici daha sık kontrol istiyorsa ona uyulur.
- Risk analizi ile periyodik kontrol bağlantısının kurulmaması. Periyodik kontrolde tespit edilen eksiklikler risk değerlendirmesine girmeli ve düzeltici-önleyici faaliyet açılmalı.
İlgili Mevzuat
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG: 25.04.2013, 28628). EK-III periyodik kontrol listesi ve aralıkları içerir.
- 6331 sayılı İSG Kanunu — Madde 30 (iş ekipmanı temin ve bakım), Madde 4 (genel yükümlülük).
- Asansör İşletme, Bakım ve Periyodik Kontrol Yönetmeliği — asansör için ayrı düzenleme.
- TS EN 62305 — paratoner sistemi periyodik kontrol standardı.
İlgili Araçlar ve Kaynaklar
- NACE Kodu Sorgulama 2026 — işyerinizin tehlike sınıfını belirleyin, periyodik kontrol gerekliliklerinin ek yükümlülüklerini görün.
- KKD Listesi Oluşturucu — periyodik kontrol sırasında kullanılacak KKD’ler için (yüksekte çalışma paraşütü, dielektrik eldiven vb.).
- İSG Sözlüğü 2026 — “Periyodik Kontrol”, “Yetkili Kişi”, “Düzeltici Faaliyet” gibi terimlerin 6331 + ISO 45001 referanslı tanımları.
- Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — periyodik kontrol bulgularının risk değerlendirmesine nasıl yansıtılacağı.