İSG Aracı · Ücretsiz · Kayıt Gerekmez

İSG Sözlüğü 2026 — A’dan Z’ye Terimler

Tehlike, risk, ramak kala, KKD, OSGB, Fine Kinney ve yüzlerce başka İSG terimi sözlükte aranabilir. İçerik genel rehber niteliğinde; sahada karar verirken güncel mevzuat ve uzman görüşü esas alınmalı.

1000 sonuç

Sayfa 1/50

Acil Çıkış Kapısı

Ekipman

Acil durumlarda (yangın, deprem vb.) binayı veya alanı güvenli bir şekilde terk etmek için kullanılan, özel olarak işaretlenmiş ve her zaman açık tutulması gereken kapı.

Kaynak: İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik

Acil Durum Planı

Yönetim

İşyerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler dahil bilgilerin ve uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı plan.

Kaynak: İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik

Acil Durum Tatbikatı

Yönetim

Acil durum planlarının etkinliğini test etmek, çalışanların acil durumlara hazırlıklı olmasını sağlamak ve müdahale ekiplerinin koordinasyonunu geliştirmek amacıyla yapılan uygulama.

Kaynak: İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik

Alerjen Madde (Hassaslaştırıcı)

Kimyasal

Solunduğunda veya deriye nüfuz ettiğinde aşırı duyarlılık reaksiyonuna neden olabilen ve daha sonraki maruziyetlerde karakteristik olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına yol açan madde veya karışımlar.

Alevlenir Madde

Kimyasal

Çok kolay alevlenir, kolay alevlenir veya alevlenir olarak sınıflandırılan sıvı, katı veya gaz halindeki madde veya karışımlar.

Asbest

Kimyasal

Lifli yapıda olan, ısıya, aşınmaya ve kimyasal maddelere dayanıklı, lifsi silikat mineralleri (serpantin ve amfibol grubu). Ciddi sağlık sorunlarına (asbestozis, akciğer kanseri, mezotelyoma) neden olur.

Kaynak: Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Aşındırıcı (Korozif) Madde

Kimyasal

Canlı doku ile temasında, dokunun tahribatına neden olabilen madde veya karışımlar.

ATEX Direktifi

Mevzuat

Avrupa Birliği'nin patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanlar ve koruyucu sistemlerle ilgili direktifleri.

Aydınlatma

Teknik

İşyerlerinde işin güvenli bir şekilde yapılabilmesi ve görsel konforun sağlanması için gerekli olan ışık düzeyi.

Basınçlı Kap

Ekipman

İç basıncı 0,5 bar'dan büyük olan kap ve ekipmanlar.

Kaynak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

Biyolojik Etkenler

Sağlık

Herhangi bir enfeksiyona, alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen, genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dahil mikroorganizmalar, hücre kültürleri ve insan parazitleri.

Kaynak: Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik

Bütün Vücut Titreşimi Maruziyet Eylem Değeri

Teknik

Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet eylem değeri 0,5 m/s².

Kaynak: Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik

Bütün Vücut Titreşimi Maruziyet Sınır Değeri

Teknik

Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s².

Kaynak: Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik

Çalışan

Mevzuat

Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişi.

Kaynak: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Çalışan Temsilcisi

Mevzuat

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışan.

Kaynak: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

CE İşareti

Genel

Bir ürünün Avrupa Birliği'nin ilgili sağlık, güvenlik ve çevre koruma standartlarına uygunluğunu gösteren işaret.

Destek Elemanı

Mevzuat

Asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişi.

Kaynak: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Diğer Sağlık Personeli (DSP)

Sağlık

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknisyeni ve çevre sağlığı teknisyeni diplomasına sahip olan kişiler ile Bakanlıkça verilen işyeri hemşireliği belgesine sahip kişiler.

Kaynak: İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik

Dokümante Edilmiş Bilgi

Yönetim

Kuruluş tarafından kontrol edilmesi ve sürdürülmesi gereken bilgi ve bu bilginin içinde bulunduğu ortam (prosedürler, talimatlar, kayıtlar vb.).

Kaynak: ISO 45001

Düzeltici Faaliyet

Yönetim

Tespit edilen bir uygunsuzluğun veya başka bir istenmeyen durumun nedenini/nedenlerini ortadan kaldırmak için yapılan faaliyet.

Kaynak: ISO 45001

Sıkça Sorulan Sorular

Sözlük tanımları kaynaklı mı?

Tanımlar 6331 sayılı Kanun, ilgili yönetmelikler, ÇSGB rehberleri, ISO/TS standartları ve İSG akademik kaynakları temel alınarak hazırlanmıştır. Her terimde kaynak referansı yer alır.

Yeni terim eklenmesini nasıl talep ederim?

Henüz formal bir öneri kanalı yok. Riskmatik'i kayıt olarak kullanan kullanıcılar uygulama içi geri bildirim formu üzerinden öneri gönderebilir. Eklenen terimler düzenli olarak sözlüğe işlenir.

Tam Sistem

Riskmatik — İSG yönetim platformu

İSG terminolojisini Riskmatik'in 27 modüllük dijital sistemine hâkim olarak öğrenin; risk analizi, saha gözlem, düzeltici faaliyet ve kayıt akışlarında doğru terminoloji denetimde belirleyici olur.

Rehber · 6331 sayılı Kanun + ISO 45001 referanslı

İSG Terminolojisi: Denetimden Eğitime Doğru Kelime Kullanımı

İSG literatüründe birbirine yakın görünen pek çok terim, hukuki olarak farklı sonuçlar doğuruyor. Tehlike ile risk aynı şey değil. Kaza ve ramak kala farklı kayıt akışlarına bağlı. Düzeltici faaliyet ile önleyici faaliyet ISO 45001 denetiminde ayrı maddelerde değerlendiriliyor.

Bu sözlük en sık karıştırılan 100'den fazla terimi 6331 sayılı Kanun ve ISO 45001:2018 standardına atıfla tanımlıyor. Çalışan eğitimi, doküman hazırlığı ve denetim öncesi prova için ortak dil sağlamak amacında. Bir denetimde "düzeltme" ile "düzeltici faaliyet" karışıklığının çıkarttığı sorunu görenler bu sözlüğün neden gerekli olduğunu doğrular.

En Sık Karıştırılan 5 Terim Çifti

  • Tehlike vs Risk — Tehlike (hazard) zarar verme potansiyeli; risk (risk) o zararın gerçekleşme olasılığı + şiddetidir. Yüksek voltaj tehlikedir; tedbirsiz dokunma riski. ISO 45001 Md 3.19/3.20.
  • Kaza vs Ramak Kala (near miss) — Kaza yaralanma/zarar olan olaydır; ramak kala şanslı sonuçlanan olaydır (zarar olmadı ama olabilirdi). 6331 Md 14: ikisi de bildirim ve araştırma konusu.
  • Düzeltici Faaliyet (DF) vs Önleyici Faaliyet — DF: olay yaşandı, tekrarlamasını engelle. Önleyici: olay yok, ama potansiyel görünüyor, oluşmadan müdahale et. ISO 45001 Md 10.2.
  • İSG Uzmanı vs İşyeri Hekimi — Uzman: teknik/mühendislik İSG kontrolü. Hekim: çalışan sağlığı, periyodik muayene, meslek hastalığı tanısı. İkisi farklı atama, aynı işyerinde birlikte çalışır.
  • İSG Kurulu vs Çalışan Temsilcisi — Kurul: 50+ çalışan zorunlu, komite niteliğinde, ayda bir toplanır. Çalışan temsilcisi: 1+ çalışandan seçilen ve İSG'de işverenle çalışan arasında köprü kuran kişi/kişiler.

Neden Doğru Terminoloji Kritik?

  1. Denetimde geçerli kanıt — “düzeltici faaliyet” yerine “düzeltme” yazılan rapor ISO denetiminde aksaklık olarak işaretlenir.
  2. Kayıt sisteminin tutarlılığı — İSG-KATİP, SGK e-bildirim ve İSG yönetim yazılımları ortak terminoloji kullanır; firma içi terim farklılığı veri senkronizasyonunu bozar.
  3. Çalışan eğitimi etkinliği — “tehlike” ve “risk” kavramlarını karıştıran çalışan, risk değerlendirmesi anketinde yanlış cevap verir.
  4. Yargı süreçlerinde kanıt — iş kazası davalarında “ramak kala kayıtları olmadığı için tehlike öngörülmedi” değerlendirmesi işveren aleyhine kullanılır.

Sözlüğün Kapsamı

Bu sözlükteki terimler şu konu başlıklarına göre kategorize edilmiştir:

  • Risk Yönetimi — tehlike, risk, risk değerlendirmesi, Fine Kinney, 5×5 matris, kabul edilebilir risk, rezidüel risk, ALARP, kontrol hiyerarşisi.
  • Olay Kayıt — iş kazası, ramak kala, meslek hastalığı, olay raporu, kök neden analizi (5 Whys, fishbone, FTA).
  • Aktör ve Roller — işveren, işveren vekili, İSG uzmanı (A/B/C), işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, İSG kurulu, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB).
  • KKD ve Ekipman — KKD, CE işaretleme, EN/ISO standartları, periyodik kontrol, yetkili kişi, S1-S5 ayakkabı sınıfı, FFP1-3 solunum sınıfı.
  • Yönetim Sistemi — ISO 45001, PUKO döngüsü, sürekli iyileştirme, iç denetim, yönetim gözden geçirme, dış denetim.
  • Mevzuat ve Belge — 6331 maddeleri, yönetmelik, tebliğ, ISO standardı, doküman, kayıt, revizyon, doc-no.

Kullanım Senaryoları

  • Çalışan eğitimi materyali hazırlarken — terim listesi materyalin ek'i olarak çalışana verilir.
  • Risk değerlendirmesi raporu yazarken — denetimde sorulduğunda kullanılan kavramların net tanımlarına geri dönüş kaynağı.
  • Yeni İSG uzmanı oryantasyonunda — pratisyenlere yönelik kısa referans.
  • Yargı/SGK yazışmalarında — doğru hukuki terminoloji kullanımı.

İlgili Mevzuat ve Standartlar

  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG: 30.06.2012, 28339) — temel terim hukuki tanımları.
  • İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG: 29.12.2012, 28512) — risk değerlendirme süreci terimleri.
  • ISO 45001:2018 — uluslararası İSG yönetim sistemi standardı, temel terim ve tanımlar Md 3.
  • İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Yönetmeliği — kaza ve ramak kala kayıt prosedürleri.

İlgili Araçlar