İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu (kısaca İSG Kurulu), belirli büyüklükteki işyerlerinde sağlık ve güvenlik konularını gündemine alan, kararlar üreten ve uygulamayı izleyen kurumsal yapıdır. Yasal dayanağı 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 22 ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik'tir (Resmî Gazete: 18.01.2013, Sayı: 28532).
Bu rehberde Kurul'un kuruluş eşiği, üye yapısı, toplantı periyodu, tutanak yükümlülükleri ve denetimde sıkça karşılaşılan hatalar ele alınır.
Kurul Kurma Yükümlülüğü
28532 sayılı Yönetmelik Madde 4 hükmü, aşağıdaki iki şartı birlikte sağlayan işyerleri için Kurul kurulmasını zorunlu kılar:
- İşyerinde 50 ve daha fazla çalışan bulunması
- İşin 6 aydan fazla süreceği öngörülmesi
Tehlike sınıfı bu eşiği değiştirmez; az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfların hepsinde aynı kural geçerlidir. İşyerinin alt işverenleri de varsa, alt işverenin çalışanı kurul kurma eşiğinin hesabında asıl işverenin çalışan sayısına dahil edilir.
İnşaat Şantiyeleri için Özel Hüküm
Yönetmelik Madde 4(2) uyarınca inşaat şantiyelerinde kurul kurma yükümlülüğü, projenin 6 aydan fazla süreceği ve aynı zamanda 50 ve daha fazla çalışan bulunduğu hallerde uygulanır. Kısa süreli proje şantiyelerinde Kurul yerine, asıl işverenin merkez kurulu sürecin koordinasyonundan sorumlu olur.
Birden Fazla İşveren — Ortak Kurul
Aynı işyerinde birden fazla işveren bulunması (asıl işveren – alt işveren ilişkisi veya ortak çalışma) durumunda, Yönetmelik Madde 5 uyarınca ortak Kurul kurulması mümkündür. Bu yapı, koordinasyonun kayba uğramasını önler. Asıl işverenin çalışanı 50'den az ama tüm alt işverenler ile birlikte 50'yi aşıyorsa ortak Kurul zorunludur.
Kurul Üyeleri
28532 sayılı Yönetmelik Madde 6, Kurul üyelerini şu şekilde belirler:
- İşveren veya işveren vekili (Kurul başkanı)
- İş güvenliği uzmanı
- İşyeri hekimi
- İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işler bölümü temsilcisi (varsa)
- Bulunması durumunda sivil savunma uzmanı
- İşyerinde formen, ustabaşı veya usta (varsa)
- Çalışan temsilcisi (birden fazla ise baş temsilci dahil)
İşyerinde sendikalı çalışan varsa, sendika temsilcisi de Kurul'a katılır. Çalışan temsilcisi ve baş temsilcinin tamamı Kurul'a girer; hiçbiri dışlanmaz. Bu hüküm denetimde sıkça kontrol edilir.
Toplantı Periyodu
Yönetmelik Madde 9, Kurul'un olağan toplantı periyodunu tehlike sınıfına göre belirler:
- Çok tehlikeli işyerleri: En geç 1 ayda bir
- Tehlikeli işyerleri: En geç 2 ayda bir
- Az tehlikeli işyerleri: En geç 3 ayda bir
Belirtilen süreler azami sınırdır; Kurul kararıyla daha sık toplanılması mümkündür. Çoğu kuruluş çok tehlikeli sınıfta olmasa da güncel iş yükü nedeniyle aylık toplanmayı tercih eder.
Olağanüstü Toplantı
Yönetmelik Madde 9(2) gereği aşağıdaki durumlarda olağan periyot beklenmeden Kurul toplanır:
- İşyerinde iş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesi
- Acil durum yaşanması (yangın, doğal afet, kimyasal sızıntı vb.)
- Çalışan temsilcilerinden veya işverenden gelen yazılı talep
- İşyerinde sağlık ve güvenliği önemli ölçüde etkileyebilecek değişiklik (ekipman, üretim yöntemi, taşınma vb.)
Olağanüstü toplantı en geç olayın gerçekleştiği tarihten itibaren makul süre içinde gerçekleştirilir; süre tanımı yönetmelikte sayısal olarak belirlenmemiştir ancak denetim pratiğinde "iki haftayı geçmemesi" yorumu yaygındır.
Toplantıların Çağrılması
Kurul başkanı (işveren veya işveren vekili), olağan toplantıları en az 48 saat öncesinden yer, saat ve gündem bilgisiyle birlikte tüm üyelere yazılı olarak bildirir. Bildirim e-posta, intranet duyurusu veya panoya asma yoluyla yapılabilir; ancak yazılı kanıt bulunmalıdır. Olağanüstü durumlarda 48 saat süresi aranmaz.
Karar Yeter Sayısı
Yönetmelik Madde 9(3) Kurul'un üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplandığını ve katılanların salt çoğunluğu ile karar aldığını belirtir. Oyların eşitliği halinde başkanın oyu çift oy sayılır. Kurul kararları yazılı olarak tutanağa geçirilir ve toplantıda bulunan tüm üyeler tarafından imzalanır.
Tutanak Yükümlülüğü
Yönetmelik Madde 9(4) ve Madde 11 uyarınca her Kurul toplantısının tutanağı yazılır. Tutanakta asgari olarak şu bilgiler bulunur:
- Toplantının tarihi, saati ve yeri
- Toplantıya katılan üyelerin ad-soyad ve görevleri
- Mazereti olduğu için katılamayan üyeler
- Gündem maddeleri
- Tartışılan konular ve alınan kararlar (her madde için)
- Karşı oy varsa gerekçesi
- Bir sonraki toplantı tarihi
- Toplantıda hazır bulunan üyelerin imzaları
Tutanaklar İSG dosyasında en az 5 yıl saklanır ve iş müfettişi denetiminde ibraz edilir. Yönetmelik açıkça yazılı tutanak ister; sözlü kararlar denetimde geçerli sayılmaz.
Kurul'un Görevleri
Yönetmelik Madde 8, Kurul'un görevlerini sıralar. Bunların arasında öne çıkanlar:
- İşyerinin niteliğine uygun bir İSG iç yönergesi taslağı hazırlamak
- İSG konularında alınacak önlemleri belirlemek
- İş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerini incelemek
- Çalışan eğitiminin planlanmasına katkıda bulunmak
- İşyerinde çalışanların görüş ve önerilerini değerlendirmek
- Acil durum planlarının hazırlanması ve tatbikatlara katılım
- İSG yıllık çalışma planının değerlendirilmesi
- İşyerinde teftiş yapan iş müfettişine sunulan belgelerin Kurul tarafından da incelenmesi
Bu görevler yalnızca tavsiye değil, Kurul kararı olarak işverene yazılı bildirilir. İşveren Kurul kararlarını uygulamamayı haklı bir gerekçe ile yazılı olarak Kurul'a bildirir; aksi halde idari sorumluluk doğar.
Kurul'un Tutum Yükümlülüğü
Yönetmelik Madde 7(1), Kurul üyelerinin görevleri sırasında öğrendikleri ticari sırlar, yapım-üretim teknikleri ve işyerinin ekonomik durumu hakkındaki bilgileri gizli tutmasını şart koşar. Aynı maddenin (2) bendi uyarınca Kurul, kararlarında işverenin olanaklarını da göz önünde bulundurarak makul tavsiyeler oluşturmalıdır. Uygulanması imkânsız tavsiyeler Kurul kararı olarak yazılamaz.
Kurul Üyelerinin Eğitimi
Yönetmelik Madde 6(2) hükmü uyarınca Kurul üyeleri eğitim almak zorundadır. Eğitim konuları:
- İSG konularında ulusal mevzuat ve standartlar
- Sıkça rastlanan iş kazaları ve tehlikeli vakaların nedenleri
- İş hijyeninin temel ilkeleri
- İletişim teknikleri
- Acil durum önlemleri
- Meslek hastalıkları
- İşyerlerine ait özel riskler
- Risk değerlendirmesi
Eğitim süresi en az 8 saattir. Eğitimi alan üyelerin sertifikası işyerinde saklanır.
Yaygın Hatalar
- Eşik hesabında alt işveren atlama: Asıl işverenin çalışanı 45, alt işverenle birlikte 60. Yönetmelik gereği toplam sayılır, Kurul zorunludur.
- Toplantı periyodunun aşılması: Çok tehlikeli işyeri 6 hafta toplantı yapmamış. 28532 Md 9 azami süre 1 aydır; bu süre aşılamaz.
- Çalışan temsilcisi olmaksızın toplantı: Çalışan temsilcisinin veya baş temsilcinin yokluğunda Kurul toplanırsa kararlar geçersizdir.
- Sözlü karar: "Kurulda konuştuk, hallettik" geçerli kayıt değildir; yazılı tutanak ve imza şarttır.
- Olağanüstü toplantı atlama: Ölümlü kaza sonrasında bir sonraki olağan toplantıyı bekleme — Kurul derhal toplanmalıdır.
- Eğitimsiz üye: 8 saatlik Kurul üye eğitimi alınmadan üye olarak görev yapılması — sertifika denetimde aranır.
İSG Kurulu toplantılarını periyodik takip etmek, gündem ve karar tutanaklarını dijital olarak yönetmek, üye eğitim sertifikalarını izlemek isteyenler Riskmatik'in İSG Kurulları modülünü inceleyebilir. Sistem 28532 sayılı Yönetmelik gerekliliklerine birebir eşleşir.