Çalışan Temsilcisi Seçimi: Zorunluluk, Sayı ve Seçim Usulü (6331 Md 20)

Çalışan temsilcisi, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği konularında çalışanları temsil eden ve İSG kararlarına onların görüşünü taşıyan kişidir. Yasal dayanağı 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 20'dir; seçim ve atanma usulü ise İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgili Çalışan Temsilcisinin Nitelikleri ve Seçilme Usul ve Esaslarına İlişkin Tebliğ (Resmî Gazete: 29.08.2013, Sayı: 28750) ile düzenlenir.

Bu yazıda kimin temsilci olabileceği, kaç temsilci görevlendirileceği, seçim ve atama usulü, baş temsilci kavramı ve temsilcinin yasal görevleri ele alınır.

Yasal Yükümlülük

6331 Md 20 hükmü, 2 ve daha fazla çalışanı bulunan tüm işyerlerinde çalışan temsilcisi görevlendirilmesini zorunlu kılar. Tehlike sınıfı bu eşiği değiştirmez; az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfların hepsinde aynı şart geçerlidir. İşyerinin küçük olması bu yükümlülüğü kaldırmaz; sadece kaç temsilci görevlendirileceğini etkiler.

Çalışan Sayısına Göre Kaç Temsilci Seçilir?

6331 Md 20(1) ve 28750 sayılı Tebliğ'in 7. maddesi, çalışan sayısına göre görevlendirilecek temsilci sayısını şöyle belirler:

İşyerindeki Çalışan Sayısı	Görevlendirilecek Temsilci Sayısı
2 – 50 çalışan	1 temsilci
51 – 100 çalışan	2 temsilci
101 – 500 çalışan	3 temsilci
501 – 1000 çalışan	4 temsilci
1001 – 2000 çalışan	5 temsilci
2001 ve üzeri çalışan	6 temsilci

İşveren, temsilciyi görevlendirirken işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek zorundadır (6331 Md 20(1)). Tüm temsilcilerin aynı bölümden belirlenmesi bu ilkeyle bağdaşmaz.

Çalışan Temsilcisinde Aranan Nitelikler

28750 sayılı Tebliğ Madde 6'ya göre temsilcinin taşıması gereken nitelikler:

• İşyerinin tam süreli daimi çalışanı olması
• En az 3 yıllık iş deneyiminin bulunması
• En az ortaokul düzeyinde öğrenim görmüş olması

İşyerinin yeni faaliyete başladığı veya çalışanlarının çoğunun yeni işe alındığı durumlarda 3 yıl deneyim şartı sağlanamıyorsa, Tebliğ Madde 6/2 uyarınca bu şart aranmaz. Belirli süreli veya geçici işlerde ise daimi çalışan olma ve 3 yıl deneyim şartlarının ikisi de uygulanmaz.

Seçim ve Atama Usulü

6331 Md 20(1) önce seçim, seçim ile belirlenemeyen durumlarda atama usulünü öngörür. Aday belirleme Tebliğ Madde 5'te, seçim ve atanma koşulları Madde 8'de düzenlenir:

1. İşveren, aday olmak isteyen çalışanlara yedi günden az olmamak üzere süre tanıyarak seçimi işyerinde ilan eder.
2. Aday sayısı, görevlendirilecek zorunlu temsilci sayısının üç katını aşamaz.
3. Seçim, işyerindeki çalışanların en az yarıdan bir fazlasının katılacağı oylama ile yapılır; oylamanın gizli yapılması esastır.
4. En çok oyu alan adaylar, gereken sayıda temsilci olarak seçilmiş olur.
5. Eşit oy halinde adaylar; öğrenim durumu, işyerindeki deneyim süresi ve benzeri ölçütler esas alınarak işverence belirlenir.
6. İşyerinde yetkili sendika bulunuyorsa, işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak görevlendirilir.

Seçimde aday çıkmaması veya yeterli katılımın sağlanamaması durumunda işveren, Madde 6'daki niteliklere uygun çalışanlar arasından atama yoluyla temsilciyi görevlendirir; uygun nitelikte aday yoksa yeterli sayıda çalışanı temsilci olarak görevlendirir.

Görev Süresi

Tebliğ Madde 8/2'ye göre seçim, sonuçları itibarıyla beş yıl geçerlidir; temsilci görevden ayrılırsa önceki seçimde en çok oy alan sıradaki aday atanır (Madde 8/3). Görev süresi dolunca yeni seçim yapılır. Çalışan kendi rızasıyla görevden çekilebilir veya işten ayrılırsa görev sona erer; bu durumda yedek varsa devreye alınır, yoksa yeni seçim/atama yapılır.

Baş Çalışan Temsilcisi

İşyerinde birden fazla çalışan temsilcisi bulunması durumunda, aralarında bir baş temsilci seçilir (Tebliğ Md 8, 7. fıkra). Baş temsilci, kurul toplantılarında ve resmi yazışmalarda diğer temsilciler adına söz alabilir; ancak diğer temsilcilerin oy ve görüş hakkı kısıtlanmaz. Baş temsilci, diğer temsilcilerin kendi aralarında yapacağı oylama ile belirlenir.

Çalışan Temsilcisinin Görevleri

6331 Md 20(3) ve Tebliğ Md 9 hükümleri çalışan temsilcisinin yetki ve görevlerini sıralar:

• Çalışanların İSG ile ilgili görüş, öneri ve şikayetlerini işverene iletmek
• Çalışanların temsil edilmesini gerektiren diğer hususlarda iş birliği yapmak
• İşyerindeki risk değerlendirmesi çalışmalarına katılmak
• İSG eğitim ve bilgilendirme toplantılarına katılmak ve düzenlenmesi için işverene öneride bulunmak
• İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu çalışmalarına katılmak (Kurul kurulması zorunlu işyerlerinde)
• İş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala olayları izlemek; iyileştirme önerilerinde bulunmak
• Önlemler yetersiz kaldığında ya da teftiş sırasında yetkili makama başvurmak (6331 Md 18/3)
• Görevi gereği öğrendiği mesleki sırları ve çalışanlara ait özel bilgileri gizli tutmak (Tebliğ Md 9/3)

Temsilci, görevini yerine getirirken çalışanları temsil ettiği için işveren tarafından bu görev nedeniyle hak kaybına uğratılamaz. 6331 Md 20(4) hükmü temsilcinin korunmasını açıkça düzenler.

Temsilci Eğitimi

Tebliğ Madde 11, çalışan temsilcilerinin iş sağlığı ve güvenliği konularında özel olarak eğitileceğini düzenler. Eğitim konuları İSG Kurul üye eğitimi ile benzer kapsamdadır:

• İlgili mevzuat (6331 Sayılı Kanun ve Yönetmelikler)
• İş hijyeni ilkeleri
• Risk değerlendirmesi yöntemleri
• İş kazası ve meslek hastalığı nedenleri
• Acil durumlar ve tatbikatlar
• İletişim ve müzakere teknikleri

Tebliğ eğitim için sabit bir süre belirtmez; uygulamada eğitim belgelendirilir ve işyerinde saklanarak denetimde ibraz edilir.

Temsilcinin Korunması — İşten Çıkarılma Yasağı

6331 Md 20(4) uyarınca çalışan temsilcilerinin bu görevleri nedeniyle hakları kısıtlanamaz; görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli imkânlar sağlanır. İş güvencesine ilişkin hükümler iş mevzuatındaki genel kurallara tabidir.

Asıl İşveren – Alt İşveren İlişkisi

Asıl işveren ve alt işverenin birlikte çalıştığı işyerlerinde her bir işveren kendi çalışanları için ayrı temsilci görevlendirir. Toplam temsilci sayısı her iki işverenin çalışan sayısı toplamına göre değil, her işverenin kendi çalışan sayısına göre hesaplanır. İSG Kurulu ise Kurullar Yönetmeliği Md 4/2'ye göre kurulur: asıl ve alt işverenin her biri 50 ve üzeri çalışana sahipse ayrı kurullar kurulur, yalnız biri 50 ve üzeriyse kurulu o kurar, ikisi de 50'nin altında ama toplam 50'yi aşıyorsa ortak kurul oluşturulur.

Çalışan Temsilcisinin Kurul ile İlişkisi

Eğer işyerinde İSG Kurulu kurulmuşsa (50+ çalışan, 6+ ay faaliyet), çalışan temsilcisi (birden fazla temsilci varsa baş temsilci) Kurul'un üyesidir (İSG Kurulları Yönetmeliği Md 6/1-f). Yani aynı kişi hem temsilci hem Kurul üyesi olur; ek bir görev üstlenmez. Kurul kararları temsilciler aracılığıyla çalışanlara duyurulur ve geri bildirim Kurul'a iletilir.

Yaygın Hatalar

• Sayı eksikliği: 80 çalışanlı işyeri 1 temsilci ile yetinmek. 51-100 aralığı 2 temsilci ister.
• Tek bölümden seçim: 200 çalışanlı işyerinde 3 temsilcinin tamamı muhasebe biriminden seçilmiş, üretim biriminden temsilci yok. Mevzuat dengeli dağılım ister.
• Seçimsiz atama: Seçim usulü atlanıp doğrudan atama yapılması; mevzuat seçimi öncelikli sayar, seçim mümkün değilse atama yazılı gerekçe ile yapılır.
• Yetersiz duyuru: Seçim, adaylara yedi günden az süre tanınarak ilan edilmesi; süre kuralı denetimde aranır.
• Eğitimsiz temsilci: İSG eğitimi alınmadan temsilci olarak görevlendirme; eğitim belgesi denetimde sorulur.
• Görev nedeniyle baskı: Temsilcinin gözden düşmesi, vardiya değişikliği veya işten çıkarma. Bu eylemler 6331 Md 20(4) ihlalidir.

---

İşyerinizdeki çalışan temsilcisi seçim, atama, baş temsilci ve eğitim sertifika takibini dijital olarak yürütmek isteyenler Riskmatik'in çalışanlar ve İSG Kurulları modülünü inceleyebilir. Sistem 6331 Md 20 ve 28750 sayılı Tebliğ hükümlerine göre kurgulanmıştır.