Yönetmelik neyi düzenler?
Yönetmeliğin amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılacak risk değerlendirmesinin usul ve esaslarını düzenlemektir; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki bütün işyerlerini kapsar (Madde 1–2). Yönetmelik risk değerlendirmesini; tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması için yapılan çalışmalar olarak tanımlar (Madde 4).
Risk değerlendirmesini kim yapar?
Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. Madde 6/1'e göre ekip şu kişilerden oluşur:
- İşveren veya işveren vekili.
- İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri.
- İşyerindeki çalışan temsilcileri.
- İşyerindeki destek elemanları.
- İşyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen ve işyerinde yürütülen çalışmalar, mevcut veya muhtemel tehlike kaynakları ile riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlar.
İşveren, ihtiyaç duyduğunda bu ekibe destek olmak üzere işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet alabilir. Çalışmaların koordinasyonu işveren ya da işverenin ekip içinden görevlendirdiği bir kişi tarafından sağlanabilir (Madde 6/2–3). Çalışanların görüşü de ihtiyaç duyulan her aşamada alınır (Madde 7/2).
Risk değerlendirmesi hangi aşamalardan oluşur?
Madde 7/1'e göre risk değerlendirmesi, tasarım veya kuruluş aşamasından başlayarak şu aşamalar izlenerek yapılır; ayrıntılar Madde 8–12'dedir:
- Tehlikelerin tanımlanması: Çalışma ortamı, çalışanlar ve işyerine ilişkin bilgiler toplanır. Fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynakları belirlenip kayda alınır (Madde 8).
- Risklerin belirlenmesi ve analizi: Her tehlikeden kaynaklanabilecek risklerin hangi sıklıkta oluşabileceği, kimlerin ve nelerin ne şekilde ve hangi şiddette zarar görebileceği belirlenir; mevcut kontrol tedbirlerinin etkisi de göz önünde bulundurulur (Madde 9).
- Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Riskleri ortadan kaldırmak ya da kabul edilebilir seviyeye indirmek için planlama yapılır. Toplu korunma önlemlerine kişisel korunma önlemlerinden önce öncelik verilir (Madde 10/2).
- Dokümantasyon: Yapılan çalışmalar yazılı hale getirilir ve işyerinde saklanır (Madde 11).
- Güncelleme ve yenileme: Çalışmalar güncellenir, süresi dolduğunda ya da işyerinde değişiklik olduğunda yenilenir (Madde 12).
Uygulama adımları için adım adım uygulama rehberine göz atabilirsiniz. Analiz yöntemleri için Fine Kinney yöntemi ve 5x5 matris yazılarını inceleyebilirsiniz.
Dokümanda neler bulunmalı?
Madde 11/1'e göre risk değerlendirmesi dokümanı en az şu hususları içerir:
- İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.
- Gerçekleştiren kişilerin isim ve unvanları; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olanların Bakanlıkça verilmiş belge bilgileri.
- Gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi.
- Farklı bölümler için ayrı ayrı yapılmışsa her birinin adı.
- Belirlenen tehlike kaynakları ile tehlikeler.
- Tespit edilen riskler.
- Risk analizinde kullanılan yöntem veya yöntemler.
- Risklerin önem ve öncelik sırasını içeren analiz sonuçları.
- Düzeltici ve önleyici kontrol tedbirleri, gerçekleştirilme tarihleri ve sonrasında tespit edilen risk seviyesi.
Dokümanın sayfaları numaralandırılır; gerçekleştiren kişiler her sayfayı parafe edip son sayfayı imzalar ve doküman işyerinde saklanır (Madde 11/2). Doküman elektronik ortamda da hazırlanıp arşivlenebilir (Madde 11/3).
Ne zaman yenilenir?
Madde 12/1'e göre risk değerlendirmesi tehlike sınıfına göre en geç şu sürelerde yenilenir:
| Tehlike sınıfı | Yenileme süresi |
|---|---|
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
Şu durumlarda süre dolmadan, işyerinin tamamını ya da bir bölümünü etkileyen yeni riskler göz önüne alınarak tamamen veya kısmen yenilenir (Madde 12/2):
- İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması.
- İşyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi.
- Üretim yönteminde değişiklikler olması.
- İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi.
- Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması.
- Çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarına göre gerekli görülmesi.
- İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması.
İşyerinizin tehlike sınıfını öğrenmek için NACE kodu sorgulama aracını kullanabilirsiniz.
Birden fazla işveren ve alt işveren olan işyerlerinde
Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa her işveren, diğer işverenlerin yürüttüğü işleri de göz önünde bulundurarak ayrı ayrı risk değerlendirmesi yapar. İşverenler bu çalışmaları koordinasyon içinde yürütür; birbirlerini ve çalışan temsilcilerini tespit edilen riskler konusunda bilgilendirir. İş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri ve siteler gibi yerlerde koordinasyonu yönetim yürütür ve diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler konusunda işverenleri uyarır (Madde 14).
Alt işveren bulunan işyerlerinde her alt işveren kendi işleriyle ilgili risk değerlendirmesini yapar veya yaptırır. Alt işveren hazırladığı risk değerlendirmesinin bir nüshasını asıl işverene verir; asıl işveren bu çalışmaları denetler, koordine eder ve kendi çalışmasıyla bütünleştirir (Madde 15).
Sık sorulan sorular
Risk değerlendirmesini kim yapar?
İşverenin oluşturduğu ekip yapar. Ekipte işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanı ve işyerindeki tehlikeleri bilen çalışanlar yer alır (Madde 6/1).
Risk değerlendirmesi ne sıklıkla yenilenir?
Tehlike sınıfına göre değişir: çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda, tehlikeli işyerlerinde en geç 4 yılda, az tehlikeli işyerlerinde en geç 6 yılda bir yenilenir (Madde 12/1).
Çalışan temsilcisi risk değerlendirmesi ekibinde olmalı mı?
Evet, işyerindeki çalışan temsilcileri ekipte yer alır (Madde 6/1-c). Temsilci sayısı ve seçimi için çalışan temsilcisi seçimi yazısını okuyabilirsiniz.
Risk değerlendirmesi dokümanı nerede saklanır?
Sayfaları numaralandırılıp her sayfası paraflanan, son sayfası imzalanan doküman işyerinde saklanır. Elektronik ortamda hazırlanıp arşivlenmesi de mümkündür (Madde 11/2–3).
Sektöre özel risk değerlendirmesi rehberi var mı?
İşverenlere yol göstermek için sektöre, mesleğe ya da yapılan işe özgü rehberler hazırlanabilir; Bakanlığın onayladığı taslaklar uygulama rehberi olarak yayımlanır (Madde 17). Sektörel örnek risk analizlerine ve yönetmelik için örnek eğitim sunumuna göz atabilirsiniz.
Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Resmî Gazete 29.12.2012, Sayı 28512 — mevzuat.gov.tr.