Yapay zeka destekli risk analizi, klasik manuel yöntemlerin 10 katı hızında sonuç üretir. Bir İSG uzmanının 4-8 saatte hazırladığı risk analizini, doğru kullanılan AI sistemleri 10 dakikada üretebilir — üstelik sektör bilgisini ve geçmiş analizleri referans alarak.
Ancak AI tek başına yeterli değildir. Yasal sorumluluk hala İSG uzmanındadır. AI çıktıları mutlaka kontrol edilmeli, sektöre uyarlanmalı ve gerektiğinde düzeltilmelidir. Bu rehberde AI destekli risk analizinin doğru kullanım yöntemini adım adım açıklıyoruz.
AI Destekli Risk Analizi Akışı (5 Adım)
Modern AI destekli sistemlerde tipik bir akış şu şekildedir:
Adım 1: İşyeri Bilgilerini Tanımla
AI'ın doğru öneri üretmesi için işyeri hakkında temel bilgiler gerekir:
- NACE Kodu (XX.XX.XX) — Sektör belirleyici
- Tehlike sınıfı (az tehlikeli / tehlikeli / çok tehlikeli)
- Çalışan sayısı ve görev dağılımı
- Bölümler (üretim, depo, ofis, bakım vb.)
- Mevcut ekipmanlar ve süreçler
NACE kodunuzu bilmiyorsanız ücretsiz NACE sorgulama aracımız ile bulabilirsiniz.
Adım 2: AI'dan Tehlike Listesi İste
İyi yapılandırılmış bir AI sistemi, NACE koduna göre sektörel tehlike havuzundan öneri sunar. Örnek:
- 10.71.01 Ekmek imalatı için AI tipik olarak şunları önerir:
- Fırın yanıkları
- Un tozu maruziyeti
- Kayma ve düşme (ıslak zemin)
- Kesici/karıştırıcı ekipman kazaları
- Uzun süreli ayakta çalışma kas-iskelet rahatsızlıkları
İyi bir AI sistemi her tehlikeyi açıklayan kısa not da üretir. Riskmatik gibi modern platformlar 200+ madde içeren tam analizi 60-180 saniye içinde tamamlar.
Adım 3: Fine Kinney veya 5x5 Puanlama
AI önerdiği her tehlike için ön puanlama yapar:
- Fine Kinney: R = Olasılık × Frekans × Şiddet
- 5x5 Matris: R = Olasılık × Şiddet
AI puanlamayı yaparken sektör verisi ve geçmiş kazaları referans alır. Detaylı metodoloji için Fine Kinney ve 5x5 Risk Matrisi rehberlerimize bakabilirsiniz.
Önemli: AI puanlamaları başlangıç noktasıdır. İSG uzmanı her puanı sahaya göre revize etmelidir. Aynı tehlikenin maruziyet süresi ve kontrol önlemleri işyerinden işyerine farklılaşır.
Adım 4: Önleyici/Sınırlandırıcı Tedbir Önerileri
AI her tehlike için iki kategori önlem üretir:
- Önleyici tedbirler: Tehlikenin gerçekleşmesini önler (örn: makine koruyucusu, periyodik bakım)
- Sınırlandırıcı tedbirler: Gerçekleştiğinde etkisini azaltır (örn: yangın söndürücü, ilk yardım)
Modern sistemlerde AI, mevzuat referansını da ekler — örneğin "İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Madde 6 gereği makine koruyucusu zorunludur".
Adım 5: İSG Uzmanı Kontrolü ve Onay
Bu adım kesinlikle atlanmamalıdır. İSG uzmanı:
- Her tehlikeyi sahaya göre doğrular veya değiştirir
- Eksik bulduğu tehlikeleri manuel ekler
- Puanlamayı işyeri gerçeğine uyarlar
- Önlemleri uygulanabilirlik açısından revize eder
- Yasal sorumluluk tamamen İSG uzmanındadır
Manuel Yöntem vs AI Destekli — Karşılaştırma
- Süre: Manuel 4-8 saat | AI Destekli 10-30 dakika
- Kapsam: Manuel 50-100 madde | AI Destekli 200+ madde
- Tutarlılık: Manuel uzmana göre değişir | AI Destekli standart kalite
- Sektör bilgisi: Manuel uzman deneyimine bağlı | AI Destekli tüm sektör verisi
- Hata payı: Manuel %10-20 atlama | AI Destekli %2-5 (kontrolle)
- Maliyet: Manuel zaman maliyeti yüksek | AI Destekli %80 daha düşük
AI Destekli Risk Analizinin Sınırları
AI mucize değildir. Şunları yapamaz:
- Sahayı görmek: AI sadece veri görür, fiziksel ortamı değil.
- Çalışan davranışını değerlendirmek: Eğitim seviyesi, dikkat, kültür gibi insan faktörleri.
- Sektöre özel ince detayları yakalamak: Geleneksel üretim teknikleri, yerel uygulamalar.
- Yasal sorumluluk almak: İSG uzmanının imzası şarttır.
Bu yüzden AI İSG uzmanının asistanı olarak konumlandırılmalıdır, yerine geçmemelidir.
Hangi AI Modelleri Kullanılır?
Türkiye'de yaygın kullanılan İSG yazılımlarında karşılaşabileceğiniz AI modelleri:
- Google Gemini — Türkçe desteği güçlü, NACE bilgisi geniş, sektörel öneri kalitesi yüksek
- OpenAI GPT-4 / GPT-4 Turbo — Genel kullanım, mevzuat bilgisi sınırlı (eğitim verisi globaldir)
- Anthropic Claude — Uzun belge analizi iyi, Türkçe gelişiyor
- Yerli AI modelleri — Geliştirme aşamasında, sektörel kullanım az
Riskmatik Google Gemini kullanır — Türkçe sektörel terimlere ve Türkiye mevzuatına en uyumlu model.
Pratik İpuçları
- NACE'ı doğru gir: AI'nin önerisi NACE'a göre değişir. Yanlış NACE = yanlış öneri.
- Bölüm bazlı analiz yap: Tüm işyerini tek seferde değil, bölüm bölüm analiz et. Daha doğru sonuç verir.
- İlk denemede AI önerilerini kabul etme: Önce gözden geçir, sahaya göre revize et, sonra onayla.
- Geçmiş kazaları kullan: İşyerindeki ramak kala ve iş kazalarını AI'a referans olarak girin — daha hedefli öneri alırsınız.
- Mevzuat değişikliklerini takip et: AI eğitim verisi tarihlidir. Yeni mevzuat değişikliklerini manuel kontrol etmek lazım.
Sık Yapılan Hatalar
- ❌ AI çıktısını kontrol etmeden imzalamak
- ❌ Genel sektör NACE kullanmak (spesifik kod kullan)
- ❌ Bölümleri ayırmadan tek analiz yapmak
- ❌ Önlemleri uygulanmadan "tamamlandı" olarak işaretlemek
- ❌ Yıllık yenileme tarihini takip etmemek
Sonuç
AI destekli risk analizi, doğru kullanıldığında İSG uzmanlarının en güçlü asistanıdır. Klasik yöntemlerin %90 zamanını tasarruf eder, daha kapsamlı analizler üretir ve sektörel best-practice'leri otomatik uygular.
Ancak unutulmamalıdır: AI yardımcıdır, yerine geçici değildir. Yasal sorumluluk her zaman İSG uzmanındadır. Doğru iş akışı: AI öner, uzman kontrol et, uzman onayla.
AI destekli risk analizini denemek istersen Riskmatik'e ücretsiz kayıt olabilirsin. Google Gemini AI ile sektörüne özel tehlike önerileri, otomatik Fine Kinney/5x5 puanlama ve önleyici tedbir önerileri 10 dakikada hazır. Kredi kartı gerekmez.
