İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, yönetmelikler ve mevzuat değişiklikleri hakkında güncel yazılar.

İSG Mevzuatı ve Yönetmelikleri — Riskmatik Blog

Fine Kinney, 5x5 risk matrisi ve risk analizi metodolojileri hakkında rehber yazılar.

Risk Analizi Rehberi ve Örnekleri — Riskmatik Blog

Acil durum eylem planı hazırlama, tatbikat organizasyonu ve ekip kurulumu rehberleri.

Acil Durum Eylem Planı Rehberi — Riskmatik Blog

OSGB'ler için iş süreçleri, dijital araçlar, müşteri yönetimi ve mevzuat uyum rehberleri.

OSGB Rehberi ve Araçları — Riskmatik Blog

İSG uygulamaları, KKD seçimi, saha gözlem, iş kazası analizi ve pratik bilgiler.

İSG Pratik Rehberi — Riskmatik Blog

Orijinal Fine-Kinney metinlerinde (W.T. Fine 1971; Kinney ve Wiruth 1976, NWC TP-5865) şiddetin sabit tutulacağına dair bir kural yoktur. Şiddet, "tehlikeli olay gerçekleşirse olası sonuçlar" olarak tanımlanır; önlem öncesi mi sonrası mı kullanılacağına dair tek satır bulunmaz. "Şiddet değişmez" yaygın uygulaması bu metinlere dayanmaz.

Fine-Kinney yönteminde şiddet sabit mi tutulmalıdır?

Hayır. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nde şiddetin sabit tutulması yönünde bir hüküm yer almaz. Bu uygulama bir mevzuat zorunluluğu değil, kaynağı belirsiz biçimde yerleşmiş bir eğitim geleneğidir.

"Şiddet değişmez" kuralı mevzuatta yazılı mıdır?

Kinney ve Wiruth’un orijinal tanımına göre şiddet (consequence), tehlikeli olay gerçekleşirse ortaya çıkacak olası sonuçların ağırlığıdır. Hafif yaralanmadan ölüme kadar uzanan bir aralıkta, 1-100 arası puanla değerlendirilir.

Fine-Kinney’de şiddet faktörü neyi ifade eder?

Bu görüşü savunanların gerekçesi, şiddetin tehlikenin doğasında olan bir özellik olduğu ve alınan önlemin tehlikenin doğasını değiştirmediğidir; örneğin on metreden düşmenin sonucu her durumda ağırdır. Görüş mantıklı görünse de orijinal metne dayanmaz ve tartışmaya açıktır.

"Şiddet sabittir" görüşünün gerekçesi nedir?

Orijinal yöntem önlem öncesi/sonrası ayrımını dayatmadığından kuruluş kendi metodolojisini tanımlar. Yaygın yaklaşım, alınan önlemlerin olasılık ve frekans faktörlerini düşürmesi; şiddetin ise yalnızca tehlikenin doğası gerçekten değiştiğinde (ikame veya tehlikenin ortadan kaldırılması) güncellenmesidir.

Önlem sonrası risk skoru nasıl düşürülür?

Yöntemin temeli W.T. Fine’ın 1971 tarihli çalışmasına dayanır; bugünkü Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet formülü 1976’da G.F. Kinney ve A.D. Wiruth tarafından Naval Weapons Center’da NWC TP-5865 numaralı teknik raporla yayımlanmıştır.

Fine-Kinney yöntemini kim geliştirdi?

Fine-Kinney'nin orijinal metni, ISO 45001 Annex A, ICAO Doc 9859 ve NIOSH ne diyor? "Şiddet asla değişmez" kuralı nereden türedi? Kaynak-bazlı inceleme.

Risk Analizinde Şiddet Sabit Mi Değişir Mi? Fine-Kinney ve ISO 45001 Gerçeği

ISO 45001:2018 Madde 10.2(c) ve ISO 9001:2015 Madde 10.2.1, kök neden belirlemeyi düzeltici faaliyet sürecinin zorunlu adımı olarak tanımlar. Bir uygunsuzluk veya iş kazasının görünür semptomuna yapılan müdahale kalıcı çözüm sağlamaz; asıl tetikleyici neden bulunmadan tekrar önlenemez.

Kök neden analizi neden zorunludur?

Görünür problem bir cümle olarak yazılır, ardından "Neden?" sorusu sorulup cevap yazılır. Bu süreç, alınan cevap kontrol altındaki bir kök nedene işaret edene kadar genellikle beş kez tekrarlanır. Düzeltici faaliyet bulunan kök nedene göre belirlenir; yüzeysel ilk cevaba göre değil.

5 Neden (5 Whys) yöntemi nasıl uygulanır?

Türkiye İSG ve kalite uygulamalarında en yaygın dört yöntem: 5 Neden (5 Whys), Ishikawa balık kılçığı diyagramı, Hata Ağacı Analizi (FTA) ve Pareto analizidir. Yöntem seçimi olayın karmaşıklığına ve mevcut veriye göre yapılır.

En çok kullanılan kök neden analizi yöntemleri nelerdir?

Yöntemin kökeni 1930’lara, Toyota’nın kurucusu Sakichi Toyoda’nın geliştirdiği Toyota Üretim Sistemi’ne dayanır. Yıllar içinde Taiichi Ohno tarafından sistemleştirilmiş ve problemin temeline inmek için ardışık olarak "Neden?" sorusunun sorulması esasına oturtulmuştur.

5 Neden yönteminin kökeni nedir?

Ishikawa diyagramı, bir problemin olası nedenlerini ana kategorilere ayırarak görselleştiren bir neden-sonuç aracıdır. Balık kılçığına benzeyen yapısı, ekibin nedenleri sistematik biçimde tartışmasını ve tek bir kök nedene odaklanmak yerine tüm olası etkenleri görmesini sağlar.

Ishikawa (balık kılçığı) diyagramı ne işe yarar?

Kök neden bulunmadan alınan düzeltici faaliyet yalnızca semptomu giderir, olayın tekrarını önlemez. ISO 45001 Madde 10.2 düzeltici faaliyeti kök nedene dayandırır; doğru analiz, "yeni ekipman al" gibi yüzeysel çözümler yerine prosedür veya sorumluluk düzeyindeki kalıcı çözümleri ortaya çıkarır.

Kök neden analizi düzeltici faaliyetle nasıl ilişkilidir?

Kök neden analizi yöntemleri rehberi: 5 Neden, Ishikawa balık kılçığı, Hata Ağacı Analizi (FTA) ve Pareto. ISO 45001 Md 10.2.2 kapsamında uygulama esasları.

Kök Neden Analizi: 5 Whys, Fishbone, FTA, Pareto — Yöntem Rehberi | Riskmatik

DÖF; Düzeltici ve Önleyici Faaliyet kısaltmasıdır. Tespit edilen bir uygunsuzluğu (mevcut durum) gidermek (düzeltici) ve potansiyel uygunsuzluğu (gelecek durum) önlemek (önleyici) için planlanan eylemler bütünüdür. ISO 9001:2008 ve eski ISO 45001 öncesi versiyonlarda iki ayrı kavram olarak ele alınırdı.

DÖF nedir, açılımı ne anlama gelir?

Düzeltici faaliyet, gerçekleşmiş bir uygunsuzluğun kök nedenini ortadan kaldırmaya yöneliktir (ör. iş kazası sonrası bariyer ekleme). Önleyici faaliyet ise henüz gerçekleşmemiş ama olası bir uygunsuzluğu engellemeye yöneliktir. Modern standartlar ikisini "risk-temelli düşünme" çatısı altında birleştirir.

Düzeltici faaliyet ile önleyici faaliyet arasındaki fark nedir?

ISO 9001:2015 ve ISO 45001:2018 standartları, önleyici faaliyeti ayrı bir madde olarak kaldırıp risk-temelli düşünmeyi tüm sürece yaymayı tercih etti (Madde 6.1). Artık her süreçte risk değerlendirmesi yapılması ve risklerin önleyici şekilde yönetilmesi beklenir; ayrı bir "önleyici faaliyet kaydı" zorunlu değildir.

ISO 9001:2015'te önleyici faaliyet neden kaldırıldı?

Madde 10.2 (Olay, uygunsuzluk ve düzeltici faaliyet) işyerinde yaşanan olay veya uygunsuzluk için: zamanında reaksiyon, kök neden analizi (5 Neden, balık kılçığı vb.), benzer durumların başka yerlerde olup olmadığının değerlendirilmesi, etkin düzeltici faaliyet planlanması ve sonuçların kontrol edilmesini gerektirir.

ISO 45001 Madde 10.2 düzeltici faaliyeti nasıl tanımlar?

Standart bir DÖF formu şunları içerir: uygunsuzluk tarihi ve tespit eden, problemin ayrıntılı tanımı, kök neden analizi, planlanan düzeltici eylem, sorumlu kişi, termin tarihi, eylem doğrulaması, etkililik kontrolü ve kapanış imzası. ISO 45001 Madde 7.5.3 doküman kontrol kuralları geçerlidir.

DÖF formunda hangi alanlar bulunmalıdır?

Sadece eylemin yapılması değil, etkililiğinin de kanıtlanması gerekir. ISO 45001 doğrulama (verification) ve etkililik gözden geçirme (review) iki ayrı adım olarak tarif eder. Doğrulama eylemin uygulandığını, etkililik kontrolü ise problemin tekrarlamadığını belgeler. İkisi tamam değilse DÖF açık kalır.

DÖF süreci ne zaman tamamlanmış sayılır?

Düzeltici Faaliyet (DÖF): uygunsuzluk sonrası kök neden analizi, sistematik aksiyon ve etkinlik doğrulama. ISO 45001 Md 10.2 uyumlu adım rehberi.

Düzeltici Faaliyet (DÖF) Nedir? ISO 45001 Md 10.2 Rehberi

ISO 45001:2018, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi gereksinimlerini tanımlayan uluslararası standarttır. Uluslararası Standartlar Organizasyonu tarafından 12 Mart 2018'de yayımlanmış ve OHSAS 18001:2007 standardının yerini alarak küresel düzeyde tek geçerli İSG yönetim sistemi referansı hâline gelmiştir. Türkiye'de TS ISO 45001:2018 koduyla yayımlanmıştır.

ISO 45001 nedir ve ne zaman yayımlandı?

ISO 45001 sertifikasyonu gönüllüdür; yasal bir zorunluluk değildir. Ancak standart, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu yükümlülüklerinin önemli bir bölümünü karşıladığı için Türk işletmelere pratik avantaj sunar. Sertifikasyonu yapan kuruluşların önemli bölümü TÜRKAK akreditasyonu kapsamında çalışır.

ISO 45001 sertifikası zorunlu mudur?

ISO 45001, 2012 sonrası tüm ISO yönetim sistemi standartları gibi Annex SL (Üst Düzey Yapı) çerçevesini kullanır; bu sayede ISO 9001 ve ISO 14001 ile aynı 10 maddeli yapıya sahiptir ve entegre yönetim sistemi kurmaya elverişlidir. OHSAS'tan farklı olarak üst yönetim liderliğini ve çalışan katılımını biçimsel gereklilik hâline getirir, risk yanında İSG fırsatlarının da tespitini ister.

ISO 45001 ile OHSAS 18001 arasındaki fark nedir?

Hayır. OHSAS 18001:2007 sertifikası bulunan kuruluşlara ISO 45001'e geçiş için üç yıllık süre tanınmış ve 11 Mart 2021 itibarıyla OHSAS 18001 sertifikaları geçerliliğini yitirmiştir. Bu tarihten sonra geçerli tek İSG yönetim sistemi standardı ISO 45001:2018'dir.

OHSAS 18001 sertifikaları hâlâ geçerli mi?

Standart on ana maddeden oluşur. İlk üç madde (kapsam, atıf yapılan standartlar, terimler ve tarifler) sertifikasyon denetiminin doğrudan kapsamı dışındadır; Madde 3 yaklaşık 37 temel kavramı tanımlar. Sertifikasyona esas ana yükümlülükler Madde 4'ten Madde 10'a kadar olan bölümlerde yer alır (bağlam, liderlik, planlama, destek, operasyon, performans değerlendirme, iyileştirme).

ISO 45001 kaç maddeden oluşur?

ISO 45001, 6331 sayılı Kanun ile çelişmez; aksine onun gerektirdiği risk değerlendirmesi, çalışan katılımı, acil durum hazırlığı ve sürekli iyileştirme gibi unsurları sistematik bir çerçeveye oturtur. Sertifikaya sahip olmak, 6331 yükümlülüklerinin önemli bölümünün zaten karşılandığını gösterir; ancak sertifika yasal yükümlülüklerin yerine geçmez, onları destekler.

ISO 45001 ile 6331 sayılı Kanun nasıl ilişkilidir?

ISO 45001:2018 iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardı: tarihçe, 10 maddenin kapsamı, 6331 Sayılı Kanun ile ilişkisi ve sertifika süreci.

İSG için yazıyoruz.

Yıllardır Yanlış Öğretilen Bir Kural: Risk Değerlendirmesinde Şiddet Gerçekten Değişmez Mi?

Kök Neden Analizi Yöntemleri: 5 Whys, Ishikawa (Fishbone), Hata Ağacı (FTA) ve Pareto

DÖF Nedir? Açılımı, Süreci ve Örnek — Düzeltici/Önleyici Faaliyet

ISO 45001 Nedir? İSG Yönetim Sistemi Standardının Tam Rehberi (2026)