Tahliye planı, acil durum planının içinde bulunması zorunlu olan ve işyerini ya da işyerinin bölümlerini gösteren belgedir. Hazırlamak için önce kaçış yollarını ve toplanma yerini gösteren kroki çizilir; ekipman ve ilk yardım malzemesi yerleri işlenir; görevli çalışanlar, irtibat numaraları, özel riskli bölümler ile elektrik ve gaz kesim noktaları eklenir. Bu yedi unsuru İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG 28681, 18.06.2013) Madde 12/1-f sayar; yönetmeliğin son değişikliği RG 31615 (01.10.2021) ile yapılmıştır.
Tahliye Planında Hangi Yedi Unsur Bulunur?
Madde 12/1-f'ye göre tahliye planında şu yedi unsur bulunur:
- Yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar dâhil acil durum ekipmanlarının bulunduğu yerler.
- İlk yardım malzemelerinin bulunduğu yerler.
- Kaçış yollarını, toplanma yerlerini ve varsa uyarı sistemlerini gösteren kroki.
- Görevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri.
- Acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların irtibat numaraları.
- Kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi gibi özel riskleri barındıran bölümler.
- Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanaları.
Altıncı ve yedinci unsur 2021'de eklendi. Az tehlikeli sınıfta yenileme süresi altı yıl olduğu için bu tarihten önce yazılmış bir plan hâlâ elde olabilir. Böyle bir planda ilk bakılacak yer bu iki unsurdur.
Planın öteki zorunlu içeriklerini Madde 12 rehberimizde anlattık. Yönetmeliğin Ek-1'indeki örnek form da başlangıç olarak kullanılabilir.
Tahliye Planı ile Acil Durum Planı Arasındaki Fark
Kısaca: acil durum planı "ne olursa ne yapacağız" sorusunu, tahliye planı "binadan nasıl çıkacağız" sorusunu cevaplar. Tahliye planı ayrı bir yükümlülük değil, acil durum planının içindeki bölümdür. Günlük dilde "acil durum eylem planı" denir; yönetmeliğin kullandığı ad "acil durum planı"dır.
| Acil durum planı | Tahliye planı | Dayanak | |
|---|---|---|---|
| Nedir? | Belirlenen acil durumları ve müdahale yöntemlerini yazan ana belge | Ana belgenin içinde işyerini veya bölümlerini gösteren plan | Madde 12/1 |
| Kim hazırlar? | İşveren; hazırlayanların adı plana yazılır | Acil durum planıyla birlikte hazırlanır | Madde 5/1-ç, Madde 12/1-b |
| Nerede durur? | Ekiplerin kolayca ulaşabileceği şekilde işyerinde saklanır | Girişlerde, çıkışlarda ve katlarda görünür biçimde asılır | Madde 12/2, Madde 12/3 |
| Ne içerir? | İşyeri ve hazırlayan bilgisi, tarihler, acil durumlar, tedbirler, müdahale ve tahliye yöntemleri, tahliye planı | Yukarıdaki yedi unsur | Madde 12/1 |
| Ne zaman yenilenir? | Tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 veya 6 yılda; değişiklikte süre beklenmez | Acil durum planıyla birlikte | Madde 14 |
Tahliye Planı ile Kroki Aynı Şey mi?
Aynı şey değildir ve bu ayrım 2021'de netleşti. Değişiklikten önce Madde 12/1-f'nin giriş cümlesinde "kroki", üçüncü alt bendinde "tahliye planı" yazıyordu. RG 31615 bu iki ibarenin yerini değiştirdi. Bugünkü metinde üst belge tahliye planıdır; kroki, onun üçüncü unsurudur ve kaçış yollarını, toplanma yerlerini, varsa uyarı sistemlerini gösterir. Duvara yalnız kat krokisi asan bir işyeri, planın geri kalan altı unsurunu göstermemiş olur.
Planı Kim Hazırlar, Kim Onaylar?
Acil durum planlarını hazırlamak ve tatbikatların yapılmasını sağlamak işverenin yükümlülüğüdür (Madde 5/1-ç). Hazırlığa iş güvenliği uzmanı katılsa da bu yükümlülük yer değiştirmez. Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı plana yazılır.
İşveren onayından sonra sayfalar numaralandırılır, hazırlayanlar her sayfayı paraflar, son sayfayı imzalar (Madde 12/2). Güvenli elektronik imzayla imzalanmış plan da geçerlidir. Plan, acil durumla mücadele edecek ekiplerin kolayca ulaşabileceği bir yerde saklanır.
Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa plan ortaklaşa hazırlanır (Madde 17/1). Alt işveren varsa işyerinin bütününden asıl işveren, kendi alanından alt işveren sorumludur (Madde 18/1).
Tahliye Yöntemi Yazılırken Nelere Bakılır?
Yöntemin kuralları Madde 10'dadır. Plan bir çizimden ibaret kalmamalı; çalışanların bulundukları yerden güvenli bir yere nasıl gideceği planda belirtilir ve onlara önceden talimat verilir. Toplanma yeri, yönetmeliğin tanımıyla acil durumun olumsuz sonuçlarından çalışanların etkilenmeyeceği mesafede veya korunakta belirlenmiş güvenli yerdir (Madde 4/1-c). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının rehberi, tavsiye olarak bu yerin levhayla işaretlenmesini ve izdihama yol açmayacak genişlikte olmasını önerir.
Yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ve kreşteki çocuklar için tahliye sırasında refakat tedbiri alınır. Bunu kişi adıyla yazmak, görevin tahliye anında sahipsiz kalmasını önler.
Müşteri, ziyaretçi ve toplantı katılımcıları da yöntemde hesaba katılır. Bu kişiler tahliye planı, kaçış yolları ve toplanma yerleri hakkında bilgilendirilir (Madde 5/1-g). Yakındaki işyerlerinden gelebilecek olumsuz etkiler de yöntemi belirlerken dikkate alınır.
Tahliyeden sonra işyerinde kalmış olabilecek kişileri belirlemek için sayım yapılır; bu işi koruma ekibi yürütür (Madde 11/2-c). Yöntem oluşturulurken Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri de dikkate alınır.
Planı Teslim Etmeden Önce Kontrol Tablosu
Tablodaki maddeler, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik maddeleridir.
| Soru | Dayanak |
|---|---|
| Muhtemel acil durumlar belirlendi mi? | Madde 5/1-a, Madde 8 |
| Kaçış yolu, toplanma yeri ve varsa uyarı sistemi krokide var mı? | Madde 12/1-f-3 |
| Görevli ve yedeklerin adı, soyadı, iletişim bilgisi yazılı mı? | Madde 12/1-f-4 |
| Özel riskli bölümler ve kesim noktaları eklendi mi? | Madde 12/1-f-6 ve 7 |
| Refakat tedbiri belirlendi mi? | Madde 10/4 |
| Ziyaretçi bilgilendirmesi planlandı mı? | Madde 5/1-g, Madde 10/6 |
| Plan girişlerde, çıkışlarda ve katlarda asılı mı? | Madde 12/3 |
| Ekip listesi görünür yerde asılı mı? | Madde 11/9 |
Kurgusal Örnek: 3 Katlı Ofis
Aşağıdaki örnek gerçek bir işyerine ait değildir. 3 katlı, 60 çalışanlı ve az tehlikeli sınıfta kabul edilen bir ofis düşünelim. Az tehlikeli sınıfta söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için her 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilir (Madde 11/3). Yani 50 çalışanlı işyerinde en az bir, 51 ile 100 çalışan arasında en az iki kişi gerekir.
Bu ofiste 60 çalışan olduğu için her ekipte en az iki destek elemanı bulunur. Birden fazla kişi görevlendirildiğinde her ekibin başında, yönetmeliğin terimiyle bir ekip başı olur (Madde 11/6). İlk yardım ekibi için İlkyardım Yönetmeliği esasları uygulanır.
| Kat | Çıkış yolu | Toplanma yeri | Sayımı yapan |
|---|---|---|---|
| Zemin | Ana giriş ve A kapısı | Otoparkın kuzey köşesi | Koruma ekibi başı |
| 1. kat | 1 numaralı merdiven ve B kapısı | Otoparkın kuzey köşesi | Koruma ekibi destek elemanı |
| 2. kat | 2 numaralı merdiven ve C kapısı | Otoparkın kuzey köşesi | Koruma ekibi destek elemanı |
Gerçek planda görev adlarının yanına kişilerin adı, soyadı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgisi yazılır. Acil durum planı örnekleri sektörlere göre ayrılmıştır.
Tahliye Planı Nereye Asılır?
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Madde 12/3 üç yer sayar: işyeri bina ve eklentilerinin girişleri, çıkışları ve katlar. Plan, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür biçimde asılır. Destek elemanlarının listesi için de aynı yükseklik ve görünürlük kuralı geçerlidir.
Tatbikat ve Yenileme Ne Zaman Yapılır?
Maden işyerleri kendi yönetmeliklerine tabidir; diğer işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılır (Madde 13/2). Tarihi, görülen eksiklikleri ve yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat formu hazırlanır, aksayan yönlere göre plan düzeltilir. Form ve senaryo acil durum tatbikatı rehberimizde anlatılır; tatbikat örnekleri ayrı sayfadadır.
Yenileme süresi tehlike sınıfına bağlıdır: çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, az tehlikeli işyerlerinde 6 yıl (Madde 14/2). İşyerinde veya yakın çevresinde acil durumları etkileyen bir değişiklik olursa bu süre beklenmez, plan tamamen veya kısmen yenilenir. Yeni başlayan ve geçici olarak devralınan çalışanlar da planla ilgili bilgilendirilir. Bu süreleri ve planın sürümlerini tek yerden izlemek için acil durum planı modülü kullanılabilir.
Kaynaklar
Bu yazıdaki maddeler 5 Kasım 2026'da asıl metinlerden denetlendi:
Sıkça Sorulan Sorular
Tahliye planı zorunlu mu?
Evet. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Madde 12/1-f, tahliye planını acil durum planında asgari bulunması gereken içerikler arasında sayar.
Tahliye planı ile acil durum eylem planı aynı mı?
Hayır. Yönetmeliğin "acil durum planı" dediği belge, halk arasındaki adıyla acil durum eylem planı, müdahale yöntemlerini de içeren ana belgedir. Tahliye planı onun içindeki, girişlerde, çıkışlarda ve katlarda asılan bölümdür (Madde 12/1-f, Madde 12/3).
10'dan az çalışanı olan işyeri tahliye planı hazırlar mı?
Evet. Madde 11/4 bu işyerlerine yalnız ekip görevlendirmesinde kolaylık getirir: söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için en az bir destek elemanı yeterlidir. Plan yükümlülüğünü kaldırmaz.
Tahliye planı kaç yılda bir yenilenir?
Tahliye planı acil durum planının parçası olduğu için onunla yenilenir: çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, az tehlikeli işyerlerinde 6 yıl (Madde 14/2).
Tahliye tatbikatı ne sıklıkla yapılır?
Maden işyerleri dışındaki işyerlerinde en geç yılda bir yapılır (Madde 13/2). Tatbikat sonunda tatbikat formu hazırlanır.
Ziyaretçilerin tahliye planından haberdar edilmesi gerekir mi?
Evet. Madde 5/1-g, müşteri, ziyaretçi, alt işveren çalışanı ve toplantı katılımcılarının tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini işverene yükler.