Kısa Cevap

Türkiye'de İSG uzmanı olmak için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yetkilendirdiği kurumda 220 saatlik eğitim alınır ve ÖSYM sınavında 70 üzeri puan gerekir. Sertifika A, B, C sınıfından oluşur ve her 5 yılda vize gerektirir. Almanya'da karşılık Sifa, İngiltere'de CMIOSH, ABD'de CSP'dir.

İSG uzmanlığı, iş sağlığı ve güvenliği alanında çalışan profesyonelin yasal yetkisini tanımlayan bir meslek statüsüdür. Türkiye'de bu statü devlet sertifikasıyla ve sınavla verilir; sertifikası olmayan kimse İSG uzmanı sıfatıyla işyerinde görev yapamaz. Aynı meslek başka ülkelerde farklı mekanizmalarla yürür. Almanya'da firma kendi içinde Sifa atar, İngiltere'de profesyonel oda üyeliği belirleyicidir, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise devlet sertifika zorunluluğu yoktur; pazar belirler.

Aşağıda Türkiye'nin 6331 Sayılı Kanun ile şekillenen sertifika sistemi, Almanya'nın ASiG mevzuatı ve Sifa modeli, İngiltere'nin NEBOSH–IOSH ikilisi ile ABD'nin BCSP sertifikasyonu yan yana incelenir. Karşılaştırma tablolarıyla eğitim süresi, vize/yenileme periyodu ve yetkilendiren kurumlar ortaya konur.

Türkiye: 6331 Sayılı Kanun ve ÖSYM Sınavı

Türkiye'de İSG uzmanlığı 20.06.2012 tarihli 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve buna bağlı "İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik" ile düzenlenir. Yetkili kurum, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü'dür (İSGGM).

Üç Sertifika Sınıfı

İSG uzmanı sertifikası A, B ve C olarak üç sınıfa ayrılır. Sınıf, uzmanın görev yapabileceği işyerinin tehlike sınıfını belirler:

C sınıfı: Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görev yapabilir. Mesleğe yeni başlayanlar bu sınıftan başlar.
B sınıfı: Az tehlikeli ve tehlikeli sınıf işyerlerinde görev yapabilir.
A sınıfı: Az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıf işyerlerinin tamamında görev yapabilir.

Eğitim ve Sınav Süreci

C sınıfı sertifika için toplam 220 saatlik eğitim tamamlanır. Eğitim üç bileşenden oluşur: 90 saat asenkron (kayıttan izlenebilen) ders, 90 saat senkron (canlı) ders ve 40 saat uygulama veya staj. Eğitimi tamamlayan aday, yılda iki kez yapılan ÖSYM sınavına başvurur. Sınav 50 sorudan oluşur, süresi 75 dakikadır ve 100 üzerinden en az 70 puan başarı şartıdır.

Sınıflar arası geçiş için kıdem ve yeniden sınav şartı bulunur. C sınıfı sertifikayla en az 3 yıl fiili görev yapan uzman, B sınıfı eğitime girip sınavda başarı sağlarsa B sertifikasını alır. B sınıfından A sınıfına geçiş için ise B sertifikasıyla 4 yıl fiili görev şartı vardır.

Vize ve Yenileme

Sertifika geçerlilik süresi 5 yıldır. Bu sürenin sonunda vize tamamlanır; uzman güncel mevzuat eğitimine katılır ve sertifika yeniden 5 yıl geçerli hâle getirilir.

Kim İSG Uzmanı Olabilir?

Yönetmelik gereği aday şu gruplardan birinde olmalıdır:

Mühendislik veya mimarlık fakültesi mezunu
Teknik öğretmen ya da fizik, kimya, biyoloji bölümü mezunu
İş sağlığı ve güvenliği lisans, ön lisans veya yüksek lisans programı mezunu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nda iş müfettişi olarak görev yapmış olanlar

OSGB Mantığı

Türkiye'ye özgü bir kavram olan OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi), bir İSG uzmanı veya işyeri hekiminin birden çok firmaya hizmet vermesini sağlayan Bakanlık yetkilendirmesidir. Bir İSG uzmanı bir firmaya tam zamanlı bağlı çalışabilir veya bir OSGB üzerinden çoklu firmaya kısmi süreli hizmet verebilir. Görevlendirmeler İSG-KATİP elektronik sisteminden kayıt altına alınır; sözleşme onayı işveren ile uzman arasında bu sistem üzerinden gerçekleşir.

31 Aralık 2024 itibarıyla yapılan değişiklikle birlikte tehlike sınıfı ve çalışan sayısına bakılmaksızın tüm işyerleri sürekli İSG hizmeti almakla yükümlüdür. Bu yükümlülük doğrudan istihdam veya OSGB hizmet alımı yoluyla karşılanır.

Almanya: Sifa ve ASiG Çerçevesi

Almanya'da İSG uzmanının karşılığı Fachkraft für Arbeitssicherheit, kısaca Sifa'dır. Yasal çerçevenin temeli 1973 tarihli ASiG (Arbeitssicherheitsgesetz) ile çizilir ve DGUV Vorschrift 2 ile detaylandırılır.

Ön Şartlar

Sifa olarak görevlendirilebilmek için adayın aşağıdakilerden birine sahip olması gerekir:

Mühendis (Ingenieur) diploması
Teknisyen (Techniker) belgesi
Usta (Meister) belgesi

Bu temel niteliklere ek olarak adayın en az 2 yıllık mesleki deneyimi bulunmalıdır. Bu deneyim Sifa görevine başlamadan önce tamamlanmış olmalıdır.

Eğitim — Sifa 3.0

Almanya'da Sifa eğitimi DGUV (Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung) onaylı kurumlarda verilir. TÜV, BG ETEM, BAuA gibi sağlayıcılar bu eğitimi sunar. Yenilenen Sifa 3.0 programı beş öğrenme alanı (Lernfeld 1–5) ve uygulamalı staj raporundan oluşur. Eğitim part-time olarak yaklaşık 1,5 yılda, full-time olarak yaklaşık 8 ayda tamamlanır.

Atama Mantığı

Almanya'da Türkiye'deki OSGB benzeri bir serbest hizmet pazarı yoktur. 1 çalışandan itibaren her işletme bir Sifa ve bir Betriebsarzt (işyeri hekimi) atamakla yükümlüdür. Atama (Bestellung) doğrudan firma içinde yapılır; küçük işletmeler harici Sifa sözleşmesi imzalayabilir. Yetkili kurum sektörel meslek sigortası kuruluşları olan BG'lerdir (Berufsgenossenschaften).

İngiltere: NEBOSH ve IOSH İkilisi

İngiltere'de İSG mesleği iki ayrı kurum tarafından şekillendirilir: NEBOSH (National Examination Board in Occupational Safety and Health) sınav ve sertifika sağlar; IOSH (Institution of Occupational Safety and Health) profesyonel oda statüsünde üyelik verir.

Sertifika Yolu — NEBOSH

NEBOSH üç ana belge sunar:

NEBOSH General Certificate: İSG'ye yeni başlayanlar için giriş düzey belge.
NEBOSH National Diploma (Level 6): Kıdemli profesyonel düzey. Birleşik Krallık merkezli içerik.
NEBOSH International Diploma: Uluslararası çalışacaklar için içerik.

Üyelik Yolu — IOSH

IOSH üyeliği kariyer ilerlemesini gösterir. Üyelik hiyerarşisi şu şekildedir:

Tech IOSH: NEBOSH General Certificate veya eşdeğer ile başlangıç düzey üyelik
Grad IOSH: NEBOSH Diploma veya eşdeğer üniversite diploması ile orta düzey
CMIOSH (Chartered Member of IOSH): En üst düzey. Diploma sonrası 2–5 yıllık IPD (Initial Professional Development) sürecini ve peer review mülakatını tamamlayanlar bu unvanı alır.

CMIOSH unvanı taşıyanlar isimlerini "Chartered Safety and Health Practitioner" olarak kullanma hakkına sahiptir. Yenileme zorunluluğu yoktur ancak sürekli CPD (Continuing Professional Development) beklenir; CPD takip edilmediğinde üyelik durdurulabilir.

Yasal Otorite

Birleşik Krallık'ta İSG denetiminden HSE (Health and Safety Executive) sorumludur. HSE doğrudan sertifika vermez; bu görev NEBOSH ve IOSH'tadır. Devlet düzeyinde İSG uzmanı sertifikası zorunluluğu yoktur; büyük şirketler ve kamu kurumları CMIOSH üyeliğini fiilî standart olarak ararlar.

Amerika Birleşik Devletleri: BCSP ve CSP

ABD'de İSG mesleğinin yasal çerçevesi 1970 tarihli OSH Act ile çizilir ve federal düzeyde OSHA (Occupational Safety and Health Administration) tarafından düzenlenir. Eyalet düzeyinde ek mevzuat olabilir. Sertifika veren ana kurum BCSP (Board of Certified Safety Professionals)'dir.

BCSP Sertifika Ailesi

BCSP birden çok sertifika sunar; piramit halinde yapılandırılır:

ASP (Associate Safety Professional): Başlangıç düzey. 4 yıllık üniversite diploması ve en az 1 yıl deneyim ile sınava girilir.
GSP (Graduate Safety Practitioner): BCSP onaylı akademik program mezunlarına verilir.
CHST (Construction Health and Safety Technician): İnşaat sektörü odaklı. Yüksek lise diploması ve 3 yıl deneyim yeterlidir.
CIH (Certified Industrial Hygienist): Endüstriyel hijyen uzmanı. Yüksek lisans ve 4 yıl deneyim gerekir.
CSP (Certified Safety Professional): En prestijli olan. 4 yıllık lisans diploması, en az 4 yıl deneyim (görev tanımının %50+'sı İSG olacak şekilde) ve önceden alınmış bir BCSP sertifikası (ASP, GSP veya CIH) şarttır.

Yasal Zorunluluk

ABD'de federal düzeyde "İSG uzmanı sertifikası olmadan çalışılamaz" hükmü yoktur. Sertifikayı pratikte zorunlu hâle getiren üç etmen vardır: OSHA denetimleri, sigorta primleri ve hukuki sorumluluk tehdidi. Büyük şirketler bu nedenle CSP sahibi profesyonelleri tercih eder; bazı federal sözleşmelerde CSP fiilen ihale şartıdır.

Yenileme

CSP sertifikası 5 yılda bir yenilenir. Yenileme için bu süre içinde 25 CM (Certification Maintenance) puanı toplanmalıdır. Puanlar konferans katılımı, akademik makale, eğitmenlik ve benzeri faaliyetlerden kazanılır.

Diğer Ülkeler

Kanada

Kanada'da ana sertifika CRSP (Canadian Registered Safety Professional)'dir; veren kurum BCRSP'dir. Lisans diploması ve son 72 ay içinde kazanılmış 48 ay (4 yıl) profesyonel İSG deneyimi gerekir. Eyaletlerin kendi OHS yasaları olduğu için bazı eyaletlerde fiilî zorunluluk daha sıkı uygulanır.

Avustralya

Avustralya'da temel sertifika RSP (Registered Safety Professional)'dir; veren kurum AIHS (Australian Institute of Health and Safety)'tir. Federal yasal çerçeve 2011 tarihli WHS (Work Health and Safety) Act'tir. Sertifika için akademik diploma ve ilgili meslek deneyimi şartı aranır.

Singapur

Singapur'da İSG uzmanı karşılığı WSH (Workplace Safety and Health) Officer sertifikasıdır. Lisanslama Ministry of Manpower (MOM) tarafından yapılır. Tehlikeli sektörlerde zorunlu, diğerlerinde tavsiyedir.

Beş Başlık Altında Karşılaştırma

1) Devlet Sertifika Zorunluluğu

Ülke	Zorunlu mu?	Yetkili Kurum
Türkiye	Evet	ÇSGB + ÖSYM
Almanya	Evet	BG + DGUV
İngiltere	Hayır (fiilî standart)	HSE + IOSH
ABD	Hayır (sigorta+OSHA yönlendirir)	OSHA + BCSP
Kanada	Eyalete göre	BCRSP

2) Hizmet Modeli

Türkiye: OSGB modeli baskın — tek uzman birden çok firmaya hizmet verebilir.
Almanya: Firma içi atama — küçük işletmeler harici Sifa sözleşmesi imzalayabilir ancak Bakanlık yetkili OSGB benzeri yok.
İngiltere: Şirket içi danışman veya sertifikalı kontraktör — pazar belirler.
ABD: Şirket içi profesyonel + sigorta şirketi onayı.

3) Eğitim Süresi

Ülke	Eğitim
Türkiye (C sınıfı)	220 saat (90 asenkron + 90 senkron + 40 uygulama)
Almanya (Sifa 3.0)	1,5 yıl part-time veya 8 ay full-time
İngiltere (NEBOSH GC)	Modüler program (giriş düzey)
ABD (CSP)	Lisans + 4 yıl deneyim + sınav

4) Sınav Karakteri

Türkiye: ÖSYM merkezi sınav, 50 çoktan seçmeli soru, 75 dakika, bilgi odaklı
Almanya: Eğitim + uygulama staj raporu — pratik odaklı, klasik sınav yok
İngiltere: NEBOSH yazılı sınav + Diploma için tez + CMIOSH için peer review mülakatı
ABD: BCSP açık-kitap sınav — uygulama ve karar verme odaklı

5) Yenileme Periyodu

Türkiye: 5 yılda 1 vize
Almanya: Süresiz; CPD beklenir
İngiltere: Sürekli CPD (CMIOSH için zorunlu)
ABD: 5 yılda 25 CM puanı (CSP)

Türkiye'de İSG Uzmanı Olmak — Pratik Yol Haritası

Mühendislik, mimarlık, teknik öğretmenlik, fizik, kimya, biyoloji veya iş sağlığı ve güvenliği bölümünden lisans veya ön lisans diploması
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'ndan yetkilendirilmiş bir İSG eğitim kurumu seç
C sınıfı eğitime kayıt ol (220 saat)
Eğitim sonunda ÖSYM sınavına başvur (yılda iki kez yapılır)
Sınavda 70 ve üzeri puan al
Belge ücretini öde, sertifikan e-Devlet üzerinden hazır olur
İSG-KATİP sistemine kayıt — atama ve sözleşmeler buradan yürür
Bir firmaya doğrudan istihdamla veya OSGB üzerinden sözleşme imzala
C sınıfı ile 3 yıl fiili görev sonrası B sınıfı eğitimine başvur
B sınıfı ile 4 yıl fiili görev sonrası A sınıfı eğitimine başvur
5 yılda bir vize eğitimine katıl

Sık Karşılaşılan Sorular

Türkiye'de İSG uzmanı sertifikası kaç yıl geçerlidir?

5 yıl geçerlidir. Bu süre sonunda vize eğitimine katılarak sertifika yenilenir.

C sınıfı uzman hangi işyerlerinde çalışabilir?

Yalnızca az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görev yapabilir. Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta görev yapabilmek için B veya A sınıfı sertifika gerekir.

Almanya'da Sifa sertifikası Türkiye'de geçerli mi?

Doğrudan geçerli değildir. Türkiye'de görev yapmak için Türkiye'nin kendi A, B veya C sınıfı sertifikasını almak gerekir. Avrupa Birliği üye ülkeleri arasında otomatik tanıma yoktur.

İngiltere'de CMIOSH unvanı nasıl alınır?

NEBOSH National veya International Diploma alındıktan sonra 2–5 yıl süren IPD (Initial Professional Development) süreci tamamlanır, peer review mülakatına girilir ve IOSH Ethical Practice in OSH e-öğrenme modülü başarıyla geçilir.

ABD'de CSP almak için kaç yıl deneyim gerekir?

En az 4 yıl profesyonel İSG deneyimi gerekir. Bu deneyimde görev tanımının en az yüzde 50'si güvenlik faaliyetlerine ayrılmış olmalıdır. Ayrıca BCSP tarafından onaylanmış bir önceki sertifika (ASP, GSP veya CIH) şarttır.

Türkiye'de İSG uzmanı çalıştırmak zorunlu mu?

6331 Sayılı Kanun gereği tüm işyerleri çalışan sayısına bakılmaksızın sürekli İSG hizmeti almakla yükümlüdür. Bu hizmet doğrudan istihdam veya OSGB sözleşmesi ile sağlanır.

Türkiye Modelinin Ayırt Edici Özellikleri

Türkiye'nin İSG uzmanlık sistemi üç boyutta dünyadan ayrılır:

ÖSYM merkezli sınav: Diğer ülkelerin çoğunda meslek odası veya özel sertifika kurumu tarafından yapılan sınav, Türkiye'de devlet üniversite giriş sınavlarını da yürüten ÖSYM tarafından yapılır. Sınav merkezi ve standart bir yapıdadır.
OSGB modeli: Tek bir uzmanın birden çok firmaya Bakanlık yetkili bir kuruluş üzerinden hizmet vermesi, dünyada eşi az bulunan bir modeldir. Almanya'da firma içi atama, ABD ve İngiltere'de serbest danışmanlık baskındır.
İSG-KATİP elektronik takip: Atama, sözleşme ve görevlendirme verisinin tek bir Bakanlık platformunda elektronik olarak tutulması diğer ülkelerin çoğunda bulunmaz. ABD'de OSHA bildirim odaklıdır; Almanya'da bildirim BG'lere yapılır ancak merkezi atama sistemi yoktur.

İSG uzmanı olarak risk analizi, saha gözlem, düzeltici faaliyet, yıllık çalışma planı ve eğitim planı süreçlerini ISO 45001 disipliniyle yürütmek isteyenler Riskmatik'in 27 modülünü inceleyebilir. Ücretsiz araçlar arasında NACE kodu sorgulama, KKD seçim, ekipman kontrol formu ve İSG takvim oluşturucu yer alır.