Kısa Cevap
Türkiye'de iş güvenliği uzmanı olmak için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yetkilendirdiği kurumda 220 saatlik eğitim alınır ve Bakanlık adına yapılan merkezi sınavda 70 ve üzeri puan gerekir. Sertifika A, B, C sınıfından oluşur ve her 5 yılda vize gerektirir. Almanya'da karşılık Sifa, İngiltere'de CMIOSH, ABD'de CSP'dir.
İş güvenliği uzmanlığı, iş sağlığı ve güvenliği alanında çalışan profesyonelin yasal yetkisini tanımlayan bir meslek statüsüdür. Türkiye'de bu statü devlet sertifikasıyla ve sınavla verilir; sertifikası olmayan kimse iş güvenliği uzmanı sıfatıyla işyerinde görev yapamaz. Aynı meslek başka ülkelerde farklı mekanizmalarla yürür. Almanya'da firma kendi içinde Sifa atar, İngiltere'de profesyonel oda üyeliği belirleyicidir, Amerika Birleşik Devletleri'nde ise devlet sertifika zorunluluğu yoktur; pazar belirler.
Aşağıda Türkiye'nin 6331 Sayılı Kanun ile şekillenen sertifika sistemi, Almanya'nın ASiG mevzuatı ve Sifa modeli, İngiltere'nin NEBOSH–IOSH ikilisi ile ABD'nin BCSP sertifikasyonu yan yana incelenir. Karşılaştırma tablolarıyla eğitim süresi, vize/yenileme periyodu ve yetkilendiren kurumlar ortaya konur.
Türkiye: 6331 Sayılı Kanun ve Merkezi Sınav
Türkiye'de iş güvenliği uzmanlığı 20.06.2012 tarihli 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve buna bağlı "İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik" ile düzenlenir. Yetkili kurum, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü'dür (İSGGM).
Üç Sertifika Sınıfı
İş güvenliği uzmanı sertifikası A, B ve C olarak üç sınıfa ayrılır. Sınıf, uzmanın görev yapabileceği işyerinin tehlike sınıfını belirler:
- C sınıfı: Az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görev yapabilir. Mesleğe yeni başlayanlar bu sınıftan başlar.
- B sınıfı: Az tehlikeli ve tehlikeli sınıf işyerlerinde görev yapabilir.
- A sınıfı: Az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıf işyerlerinin tamamında görev yapabilir.
Eğitim ve Sınav Süreci
C sınıfı sertifika için toplam 220 saatlik eğitim tamamlanır. Eğitim üç bileşenden oluşur: 90 saat asenkron (kayıttan izlenebilen) ders, 90 saat senkron (canlı) ders ve 40 saat uygulama veya staj. Eğitimi tamamlayan aday, İSGGM adına yapılan merkezi sınava başvurur (2025 itibarıyla sınavı Gazi Üniversitesi ÖDM yürütmektedir). Sınav 50 sorudan oluşur, süresi 75 dakikadır ve 100 üzerinden en az 70 puan başarı şartıdır.
Sınıflar arası geçiş için kıdem ve yeniden sınav şartı bulunur. C sınıfı sertifikayla en az 3 yıl fiili görev yapan uzman, B sınıfı eğitime girip sınavda başarı sağlarsa B sertifikasını alır. B sınıfından A sınıfına geçiş için ise B sertifikasıyla 4 yıl fiili görev şartı vardır.
Vize ve Yenileme
Sertifika geçerlilik süresi 5 yıldır. Bu sürenin sonunda vize tamamlanır; uzman güncel mevzuat eğitimine katılır ve sertifika yeniden 5 yıl geçerli hâle getirilir.
Kim İş Güvenliği Uzmanı Olabilir?
Yönetmelik gereği aday şu gruplardan birinde olmalıdır:
- Mühendislik veya mimarlık fakültesi mezunu
- Teknik öğretmen ya da fizik, kimya, biyoloji bölümü mezunu
- İş sağlığı ve güvenliği lisans, ön lisans veya yüksek lisans programı mezunu
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nda iş müfettişi olarak görev yapmış olanlar
OSGB Mantığı
Türkiye'ye özgü bir kavram olan OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi), bir iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekiminin birden çok firmaya hizmet vermesini sağlayan Bakanlık yetkilendirmesidir. Bir iş güvenliği uzmanı bir firmaya tam zamanlı bağlı çalışabilir veya bir OSGB üzerinden çoklu firmaya kısmi süreli hizmet verebilir. Görevlendirmeler İSG-KATİP elektronik sisteminden kayıt altına alınır; sözleşme onayı işveren ile uzman arasında bu sistem üzerinden gerçekleşir.
6331 sayılı Kanun'a göre tüm işyerlerinde İSG hizmeti sağlanması zorunludur; 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren, Bakanlık eğitimini tamamlayarak bu hizmeti kendisi de yürütebilir (Md 6/1-a). Bu yükümlülük doğrudan istihdam veya OSGB hizmet alımı yoluyla karşılanır.
Almanya: Sifa ve ASiG Çerçevesi
Almanya'da iş güvenliği uzmanının karşılığı Fachkraft für Arbeitssicherheit, kısaca Sifa'dır. Yasal çerçevenin temeli 1973 tarihli ASiG (Arbeitssicherheitsgesetz) ile çizilir ve DGUV Vorschrift 2 ile detaylandırılır.
Ön Şartlar
Sifa olarak görevlendirilebilmek için adayın aşağıdakilerden birine sahip olması gerekir:
- Mühendis (Ingenieur) diploması
- Teknisyen (Techniker) belgesi
- Usta (Meister) belgesi
Bu temel niteliklere ek olarak adayın en az 2 yıllık mesleki deneyimi bulunmalıdır. Bu deneyim Sifa görevine başlamadan önce tamamlanmış olmalıdır.
Eğitim — Sifa 3.0
Almanya'da Sifa eğitimi DGUV (Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung) onaylı kurumlarda verilir. TÜV, BG ETEM, BAuA gibi sağlayıcılar bu eğitimi sunar. Yenilenen Sifa 3.0 programı beş öğrenme alanı (Lernfeld 1–5) ve uygulamalı staj raporundan oluşur. Eğitim part-time olarak yaklaşık 1,5 yılda, full-time olarak yaklaşık 8 ayda tamamlanır.
Atama Mantığı
Almanya'da Türkiye'deki OSGB benzeri bir serbest hizmet pazarı yoktur. 1 çalışandan itibaren her işletme bir Sifa ve bir Betriebsarzt (işyeri hekimi) atamakla yükümlüdür. Atama (Bestellung) doğrudan firma içinde yapılır; küçük işletmeler harici Sifa sözleşmesi imzalayabilir. Yetkili kurum sektörel meslek sigortası kuruluşları olan BG'lerdir (Berufsgenossenschaften).
İngiltere: NEBOSH ve IOSH İkilisi
İngiltere'de İSG mesleği iki ayrı kurum tarafından şekillendirilir: NEBOSH (National Examination Board in Occupational Safety and Health) sınav ve sertifika sağlar; IOSH (Institution of Occupational Safety and Health) profesyonel oda statüsünde üyelik verir.
Sertifika Yolu — NEBOSH
NEBOSH üç ana belge sunar:
- NEBOSH General Certificate: İSG'ye yeni başlayanlar için giriş düzey belge.
- NEBOSH National Diploma (Level 6): Kıdemli profesyonel düzey. Birleşik Krallık merkezli içerik.
- NEBOSH International Diploma: Uluslararası çalışacaklar için içerik.
Üyelik Yolu — IOSH
IOSH üyeliği kariyer ilerlemesini gösterir. Üyelik hiyerarşisi şu şekildedir:
- Tech IOSH: NEBOSH General Certificate veya eşdeğer ile başlangıç düzey üyelik
- Grad IOSH: NEBOSH Diploma veya eşdeğer üniversite diploması ile orta düzey
- CMIOSH (Chartered Member of IOSH): En üst düzey. Diploma sonrası 2–5 yıllık IPD (Initial Professional Development) sürecini ve peer review mülakatını tamamlayanlar bu unvanı alır.
CMIOSH unvanı taşıyanlar isimlerini "Chartered Safety and Health Practitioner" olarak kullanma hakkına sahiptir. Yenileme zorunluluğu yoktur ancak sürekli CPD (Continuing Professional Development) beklenir; CPD takip edilmediğinde üyelik durdurulabilir.
Yasal Otorite
Birleşik Krallık'ta İSG denetiminden HSE (Health and Safety Executive) sorumludur. HSE doğrudan sertifika vermez; bu görev NEBOSH ve IOSH'tadır. Devlet düzeyinde iş güvenliği uzmanı sertifikası zorunluluğu yoktur; büyük şirketler ve kamu kurumları CMIOSH üyeliğini fiilî standart olarak ararlar.
Amerika Birleşik Devletleri: BCSP ve CSP
ABD'de İSG mesleğinin yasal çerçevesi 1970 tarihli OSH Act ile çizilir ve federal düzeyde OSHA (Occupational Safety and Health Administration) tarafından düzenlenir. Eyalet düzeyinde ek mevzuat olabilir. Sertifika veren ana kurum BCSP (Board of Certified Safety Professionals)'dir.
BCSP Sertifika Ailesi
BCSP birden çok sertifika sunar; piramit halinde yapılandırılır:
- ASP (Associate Safety Professional): Başlangıç düzey. 4 yıllık üniversite diploması ve en az 1 yıl deneyim ile sınava girilir.
- GSP (Graduate Safety Practitioner): BCSP onaylı akademik program mezunlarına verilir.
- CHST (Construction Health and Safety Technician): İnşaat sektörü odaklı. Yüksek lise diploması ve 3 yıl deneyim yeterlidir.
- CIH (Certified Industrial Hygienist — BCSP değil, BGC tarafından verilir): Endüstriyel hijyen uzmanı. Yüksek lisans ve 4 yıl deneyim gerekir.
- CSP (Certified Safety Professional): En prestijli olan. 4 yıllık lisans diploması, en az 4 yıl deneyim (görev tanımının %50+'sı İSG olacak şekilde) ve önceden alınmış bir BCSP sertifikası (ASP, GSP veya CIH) şarttır.
Yasal Zorunluluk
ABD'de federal düzeyde "İş güvenliği uzmanı sertifikası olmadan çalışılamaz" hükmü yoktur. Sertifikayı pratikte zorunlu hâle getiren üç etmen vardır: OSHA denetimleri, sigorta primleri ve hukuki sorumluluk tehdidi. Büyük şirketler bu nedenle CSP sahibi profesyonelleri tercih eder; bazı federal sözleşmelerde CSP fiilen ihale şartıdır.
Yenileme
CSP sertifikası 5 yılda bir yenilenir. Yenileme için bu süre içinde 25 CM (Certification Maintenance) puanı toplanmalıdır. Puanlar konferans katılımı, akademik makale, eğitmenlik ve benzeri faaliyetlerden kazanılır.
Diğer Ülkeler
Kanada
Kanada'da ana sertifika CRSP (Canadian Registered Safety Professional)'dir; veren kurum BCRSP'dir. Lisans diploması ve son 72 ay içinde kazanılmış 48 ay (4 yıl) profesyonel İSG deneyimi gerekir. Eyaletlerin kendi OHS yasaları olduğu için bazı eyaletlerde fiilî zorunluluk daha sıkı uygulanır.
Avustralya
Avustralya'da temel sertifika RSP (Registered Safety Professional)'dir; veren kurum AIHS (Australian Institute of Health and Safety)'tir. Federal yasal çerçeve 2011 tarihli WHS (Work Health and Safety) Act'tir. Sertifika için akademik diploma ve ilgili meslek deneyimi şartı aranır.
Singapur
Singapur'da iş güvenliği uzmanı karşılığı WSH (Workplace Safety and Health) Officer sertifikasıdır. Lisanslama Ministry of Manpower (MOM) tarafından yapılır. Tehlikeli sektörlerde zorunlu, diğerlerinde tavsiyedir.
Beş Başlık Altında Karşılaştırma
1) Devlet Sertifika Zorunluluğu
| Ülke | Zorunlu mu? | Yetkili Kurum |
|---|---|---|
| Türkiye | Evet | ÇSGB (merkezi sınav) |
| Almanya | Evet | BG + DGUV |
| İngiltere | Hayır (fiilî standart) | HSE + IOSH |
| ABD | Hayır (sigorta+OSHA yönlendirir) | OSHA + BCSP |
| Kanada | Eyalete göre | BCRSP |
2) Hizmet Modeli
- Türkiye: OSGB modeli baskın — tek uzman birden çok firmaya hizmet verebilir.
- Almanya: Firma içi atama — küçük işletmeler harici Sifa sözleşmesi imzalayabilir ancak Bakanlık yetkili OSGB benzeri yok.
- İngiltere: Şirket içi danışman veya sertifikalı kontraktör — pazar belirler.
- ABD: Şirket içi profesyonel + sigorta şirketi onayı.
3) Eğitim Süresi
| Ülke | Eğitim |
|---|---|
| Türkiye (C sınıfı) | 220 saat (90 asenkron + 90 senkron + 40 uygulama) |
| Almanya (Sifa 3.0) | 1,5 yıl part-time veya 8 ay full-time |
| İngiltere (NEBOSH GC) | Modüler program (giriş düzey) |
| ABD (CSP) | Lisans + 4 yıl deneyim + sınav |
4) Sınav Karakteri
- Türkiye: Merkezi yazılı sınav, bilgi odaklı
- Almanya: Eğitim + uygulama staj raporu — pratik odaklı, klasik sınav yok
- İngiltere: NEBOSH yazılı sınav + Diploma için tez + CMIOSH için peer review mülakatı
- ABD: BCSP açık-kitap sınav — uygulama ve karar verme odaklı
5) Yenileme Periyodu
- Türkiye: 5 yılda 1 vize
- Almanya: Süresiz; CPD beklenir
- İngiltere: Sürekli CPD (CMIOSH için zorunlu)
- ABD: 5 yılda 25 CM puanı (CSP)
Türkiye'de İş Güvenliği Uzmanı Olmak — Pratik Yol Haritası
- Mühendislik, mimarlık, teknik öğretmenlik, fizik, kimya, biyoloji veya iş sağlığı ve güvenliği bölümünden lisans veya ön lisans diploması
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'ndan yetkilendirilmiş bir İSG eğitim kurumu seç
- C sınıfı eğitime kayıt ol (220 saat)
- Eğitim sonunda merkezi sınava başvur
- Sınavda 70 ve üzeri puan al
- Belge ücretini öde, sertifikan e-Devlet üzerinden hazır olur
- İSG-KATİP sistemine kayıt — atama ve sözleşmeler buradan yürür
- Bir firmaya doğrudan istihdamla veya OSGB üzerinden sözleşme imzala
- C sınıfı ile 3 yıl fiili görev sonrası B sınıfı eğitimine başvur
- B sınıfı ile 4 yıl fiili görev sonrası A sınıfı eğitimine başvur
- 5 yılda bir vize eğitimine katıl
Sık Karşılaşılan Sorular
Türkiye'de iş güvenliği uzmanı sertifikası kaç yıl geçerlidir?
5 yıl geçerlidir. Bu süre sonunda vize eğitimine katılarak sertifika yenilenir.
C sınıfı uzman hangi işyerlerinde çalışabilir?
Yalnızca az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görev yapabilir. Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta görev yapabilmek için B veya A sınıfı sertifika gerekir.
Almanya'da Sifa sertifikası Türkiye'de geçerli mi?
Doğrudan geçerli değildir. Türkiye'de görev yapmak için Türkiye'nin kendi A, B veya C sınıfı sertifikasını almak gerekir. Avrupa Birliği üye ülkeleri arasında otomatik tanıma yoktur.
İngiltere'de CMIOSH unvanı nasıl alınır?
NEBOSH National veya International Diploma alındıktan sonra 2–5 yıl süren IPD (Initial Professional Development) süreci tamamlanır, peer review mülakatına girilir ve IOSH Ethical Practice in OSH e-öğrenme modülü başarıyla geçilir.
ABD'de CSP almak için kaç yıl deneyim gerekir?
En az 4 yıl profesyonel İSG deneyimi gerekir. Bu deneyimde görev tanımının en az yüzde 50'si güvenlik faaliyetlerine ayrılmış olmalıdır. Ayrıca BCSP tarafından onaylanmış bir önceki sertifika (ASP, GSP veya CIH) şarttır.
Türkiye'de iş güvenliği uzmanı çalıştırmak zorunlu mu?
6331 Sayılı Kanun gereği tüm işyerlerinde İSG hizmeti sağlanması zorunludur; 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren bu hizmeti Bakanlık eğitimini alarak kendisi yürütebilir. Bu hizmet doğrudan istihdam veya OSGB sözleşmesi ile sağlanır.
Türkiye Modelinin Ayırt Edici Özellikleri
Türkiye'nin iş güvenliği uzmanlık sistemi üç boyutta dünyadan ayrılır:
- Merkezi sınav: Diğer ülkelerin çoğunda meslek odası veya özel sertifika kurumu tarafından yapılan sınav, Türkiye'de Bakanlık adına bir kamu üniversitesinin ölçme merkezi tarafından yapılır (2025 itibarıyla Gazi Üniversitesi ÖDM). Sınav merkezi ve standart bir yapıdadır.
- OSGB modeli: Tek bir uzmanın birden çok firmaya Bakanlık yetkili bir kuruluş üzerinden hizmet vermesi, dünyada eşi az bulunan bir modeldir. Almanya'da firma içi atama, ABD ve İngiltere'de serbest danışmanlık baskındır.
- İSG-KATİP elektronik takip: Atama, sözleşme ve görevlendirme verisinin tek bir Bakanlık platformunda elektronik olarak tutulması diğer ülkelerin çoğunda bulunmaz. ABD'de OSHA bildirim odaklıdır; Almanya'da bildirim BG'lere yapılır ancak merkezi atama sistemi yoktur.
iş güvenliği uzmanı olarak risk analizi, saha gözlem, düzeltici faaliyet, yıllık çalışma planı ve eğitim planı süreçlerini ISO 45001 disipliniyle yürütmek isteyenler Riskmatik'in 31 modülünü inceleyebilir. Ücretsiz araçlar arasında NACE kodu sorgulama, KKD seçim, ekipman kontrol formu ve İSG takvim oluşturucu yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'de iş güvenliği uzmanı olmak için hangi sınav verilir?
İSGGM adına yapılan merkezi iş güvenliği uzmanlığı sınavı verilir (2025 itibarıyla Gazi Üniversitesi ÖDM yürütmektedir). Sınav 50 sorudan oluşur, süresi 75 dakikadır ve 100 üzerinden en az 70 puan başarı şartıdır.
Almanya'da Sifa nedir?
Sifa, Fachkraft für Arbeitssicherheit kısaltmasıdır ve Türkiye'deki iş güvenliği uzmanının Alman karşılığıdır. 1973 tarihli ASiG ile düzenlenir ve DGUV onaylı kurumlarda Sifa 3.0 programıyla yetiştirilir.
NEBOSH ile IOSH arasındaki fark nedir?
NEBOSH İngiltere'de İSG sınavı ve sertifika veren kurumdur. IOSH ise profesyonel oda statüsünde üyelik sağlar (Tech IOSH, Grad IOSH, CMIOSH hiyerarşisi). NEBOSH eğitim/sınav, IOSH meslek üyeliği işlevi görür.